Sắn Việt Nam kết nối châu Phi

SanVietnamketnoichauPhi1

Thành tựu và bài học sắn Việt Nam đang được chia sẻ với châu Phi. Việt Nam có những thành tựu và bài học thành công nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và có những trả giá đau đớn trong quản lý của chương trình sắn làm nhiên liệu sinh học. Lục địa đen đang vượt lên theo cách riêng của họ. Nigeria hiện đã đưa nhiên liệu xanh “cồn sinh học từ sắn” (*) vào sử dụng trong bếp ga thường ngày của hàng triệu hộ gia đình, thay thế cho “xăng pha chì truyền thống” được ưu tiên dành cho xuất khẩu. Họ cũng sử dụng sắn đa dạng hơn trong lương thực, thực phẩm chế biến, thức ăn gia súc.

SanVietNamketnoichauPhi2

Nhiều thầy giáo, chuyên gia nông học với nhà chế biến xăng dầu và quản lý từ châu Phi đã đến Việt Nam đúc kết thực tiễn đồng ruộng với các sản phẩm từ sắn. Sắn Việt Nam kết nối châu Phi  là bài viết tiếp nối của Cách mạng sắn ở Việt Nam; Sắn Việt Nam hôm nay và ngày mai; …

Nigeria and Vietnam far but close 2

Sắn quà tặng thế giới người nghèo

Trong bài “Đêm trắng và bình minh” tôi đã kể bạn nghe một ấn tượng không quên của tôi về câu chuyện sắn Việt Nam và sắn châu Phi. Hội nghị khoa học đầu tiên của các đối tác sắn toàn cầu (First Scientific Meeting of the Global Cassava Partnership GCP1) với chủ đề “Sắn đáp ứng các thách thức của thiên niên kỷ mới” (Cassava: Meeting the Challenges of the New Millennium) được mở ra ở Trường Đại học Ghent vương quốc Bỉ với hơn một ngàn người tham dự. 115 báo cáo và hơn 200 áp phích (poster) và gian hàng được trình bày, giới thiệu liên tục tại 13 tiểu ban trong ba ngày.
SanVietnamketnoichauPhi

Tiến sĩ Claude Fauquet và tiến sĩ Joe Tohme có hai báo cáo thật ấn tượng: Cây sắn quà tặng của thế giới và cơ hội cho nông dân nghèo; Cây sắn quà tặng của thế giới và thách thức đối với các nhà khoa học. Những vấn đề khủng hoảng năng lượng toàn cầu, an ninh lương thực, môi sinh – môi trường đang thách thức thế giới hiện đại. Những câu hỏi đặt ra nhằm cải tiến cây sắn là cây chịu hạn, giàu tinh bột và năng lượng, đề mang lại thu nhập tốt hơn cho người dân nghèo.

Cách mạng sắn ở Việt Nam

Việt Nam là điển hình quốc tế về sự đột phá sản lượng và năng suất sắn với sản lượng sắn tăng gấp năm lần và năng suất sắn tăng gấp đôi sau tám năm (2000-2008). Đó quả là một điều kỳ diệu cho toàn thế giới! Việc chọn tạo và phát triển các giống sắn mới của Việt Nam đã mang lại bội thu cao trong sản xuất ước vượt trên 2.000 tỷ đồng mỗi năm từ năm 2003 (đạt quy mô 270 ngàn ha x 8,9 tấn bội thu/ha x 50 USD/ tấn x 16.000 VND/USD). Sự cần cù, năng động, chịu thương chịu khó của nông dân Việt Nam thật đáng tự hào! Thành tựu sắn Việt Nam gắn liền với những bài học kinh nghiệm quý giá của đông đảo bà con nông dân, các nhà khoa học, khuyến nông, quản lý, doanh nghiệp … trong Chương trình Sắn Việt Nam (VNCP). Nước ta đã thành một trường hợp nghiên cứu điển hình (key study) của châu Á và Thế giới.

Tôi tham dự hội nghị với ba bài viết S3-2 (trang 54) SP3-9 (trang 60) và SP03-16 trang 63) gồm một báo cáo trước hội nghị toàn thể và hai áp phích. Tôi bị vây kín giữa những người bạn suốt các lần giải lao một cách sung sướng và đáng thương. Đội ngũ đi họp của mình quá mỏng (chỉ một mình tôi) so với những đội hình sắn vững chãi của nhiều nước khác như Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Brazil, Thái Lan, Nigeria, Colombia, … Bài báo mà tôi viết chung với PGS.TS. Nguyễn Văn Bộ (Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam), tiến sĩ Reinhardt Howerler và tiến sĩ Hernan Ceballos (là hai chuyên gia nông học và chọn giống sắn hàng đầu của CIAT và thế giới) đã gây ấn tượng tốt và được nhiều người trao đổi, hỏi đáp.

 

Buổi tối tiến sĩ Boga Boma, giám đốc của một dự án sắn lớn của châu Phi đã mang đồ đạc sang đòi “chia phòng ngủ” với tôi để “trao đổi về bài học sắn Việt Nam và cùng cảm nhận đêm trắng”. Boga Boma giàu, nhỏ tuổi hơn tôi, tính rất dễ thương, người cao lớn kỳ vĩ trên 1,90 m như một hảo hán (xem ảnh đầu trang và người cao lớn giữa hàng cuối đội mũ rộng vành ở ảnh này) . Lần trước Boga Boma làm trưởng đoàn 15 chuyên gia Nigeria sang thăm quan các giống sắn mới và kỹ thuật canh tác sắn của Việt Nam, đúc kết trao đổi về cách sử dụng sắn trong chế biến nhiên liệu sinh học. Anh chàng hảo hán này vừa ra đồng đã nhảy ngay xuống ruộng giống mới, đề nghị tôi nhổ thử một vài bụi sắn bất kỳ do anh ta chỉ định của giống mới KM140 (mà sau này đoạt giải Nhất VIFOTEC của Hội thi sáng tạo khoa học kỹ thuật toàn quốc lần thứ 10 trao giải ngày 19.1.2010 ở Hà Nội). Boga Boma ước lượng năng suất thực tế mỗi bụi sắn này phải sáu ký. Anh đo khoảng cách trồng rồi hồ hởi đưa lên một ngón tay nói với giọng thán phục “Sắn Việt Nam số 1”

Sau buổi tham quan đó, Boga Boma ngỏ lời đề nghị với tôi cho đoàn Nigeria được đến thăm nhà riêng để “tìm hiểu cuộc sống và điều kiện sinh hoạt làm việc của một thầy giáo nông nghiệp Việt Nam”. Anh chàng chăm chú chụp nhiều ảnh về tài liệu sắn của bảy Hội thảo Sắn châu Á và mười Hội thảo Sắn Việt Nam trong một phần tư thế kỷ qua. Anh cũng chụp bếp đèn dầu dùng ga của gia đình tôi. Boga Boma cũng như Kazuo Kawano, Reinhardt Howerler, Hernan Ceballos, Rod Lefroy, Keith Fahrney, Bernardo Ospina, S. Edison, Tian Ynong, Li Kaimian, Huang Jie, Chareinsak Rajanaronidpiched, Watana Watananonta, Jarungsit Limsila, Danai Supahan, Tan Swee Lian, J. Wargiono, Sam Fujisaca, Alfredo Alves, Alfred Dixon, Fernando A, Peng Zhang, Martin Fregene, Yona Beguma, Madhavi Sheela, Lee Jun, Tin Maung Aye, Guy Henry, Clair Hershey, … trong mạng lưới sắn toàn cầu với tôi đều là những người bạn quốc tế thân thiết. Hầu hết họ đều đã gắn bó cùng tôi suốt nhiều năm. Sự tận tâm công việc, tài năng xuất sắc, chân thành tinh tế của họ trong ứng xử tình bạn đời thường làm tôi thực sự cảm mến.

Bẵng đi một thời gian, Boga Boma thông tin Nigeria hiện đã ứng dụng bếp đèn dầu dùng cồn sinh học từ nguyên liệu sắn cho mọi hộ gia đình Nigeria trong toàn quốc. Nigeria đã thành công lớn trong phương thức chế biến sắn làm cồn gia đình phù hợp với đất nước họ, làm tiết kiệm được một khối lượng lớn xăng dầu với giá rất cạnh tranh cho tiêu thụ nội địa và xuất khẩu.

Nói thêm với bạn và bà con nông dân mình một chút về cồn sinh học là gì? Cồn sinh học là Ethanol, được biết đến như một thành phần để pha vào xăng, tạo thành xăng sinh học, đã được sử dụng nhiều năm và ở nhiều nước trên thế giới. Xăng sinh học E5 và E10 là xăng pha 5% và 10% Ethanol theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xăng, nhiên liệu diezel và nhiên liệu sinh học QCVN1: 2009 /BKHCN. Như vậy, xăng sinh học pha cồn sinh học Ethanol an toàn và thân thiện với môi trường. Cồn khô hay cồn thạch được sản xuất từ rượu cồn etylic và các phụ gia khác, nếu sản xuất đúng quy chuẩn, là một chất đốt hữu dụng và an toàn. Cồn sinh học Ethanol rất khác biệt với Methanol là một chất cực độc cho con người nếu hít phải hoặc tiếp xúc với da. Đặc biệt, Methanol do ăn mòn kim loại và gây biến đổi gioăng trong hệ thống phun xăng, nguyên nhân chính dẫn đến cháy nổ, các nhà sản xuất ô tô không chấp nhận việc sử dụng Methanol trong xăng ở bất kỳ tỷ lệ phối trộn nào; cồn khô pha lẫn rượu metylic là loại rượu cực độc đối với cơ thể, bị nghiêm cấm sử dụng.

Lần ấy, trong đêm trắng ở Ghent, Boga Boma lại hí húi ghi chép và ngẫm nghĩ về ba bài học kinh nghiệm sắn Việt Nam 6M (Con người, Thị trường, Vật liệu mới Công nghệ tốt, Quản lý, Phương pháp, Tiền: Man Power, Market, Materials, Management, Methods, Money), 10T (Thử nghiệm, Trình diễn, Tập huấn, Trao đổi, Thăm viếng, Tham quan hội nghị đầu bờ, Thông tin tuyên truyền, Thi đua, Tổng kết khen thưởng, Thiết lập mạng lưới người nông dân giỏi) và FPR (Thiết lập mạng lưới thí nghiệm đồng ruộng và trình diễn để nghiên cứu cùng nông dân chuyển giao tiến bộ kỹ thuật sản xuất sắn).

Buổi chiều Yona Beguma cùng các bạn châu Phi say mê trò chuyện cùng tôi về bài học sắn Việt Nam được giới thiệu trên trang của FAO với sự yêu thích, đặc biệt là “sáu em” (6M), “mười chữ T tiếng Việt” (10T) và “vòng tròn FPR dụ dỗ”. Sau này, anh chàng làm được những chuyện động trời sắn Uganda mà tôi sẽ kể cho bạn nghe trong bài tiếp.

Nhìn lớp trẻ thân thương bạn bè quốc tế đầy khát vọng tri thức đang vươn lên đỉnh cao giúp xóa đói giảm nghèo và làm giàu cho quê hương xứ sở. Ngắm nhìn sự mê mãi của Boga Boma lúc bình minh khi anh chàng đã thức gần trọn đêm. Tôi chợt nhớ câu thơ Việt Phương: “Yêu biết mấy những đêm dài thức trắng/ Làm kỳ xong việc nặng sẵn sức bền/ Bình minh đuổi lá vàng trên đường vắng/ Như vì ta mà đời ửng hồng lên”.

Sắn Việt Nam kết nối  châu Phi.

Tôi đi theo người thầy đáng kính của tôi là Võ Tòng Xuân đến với châu Phi, tiếp bước Norman Borlaug , Bill Gates học để làm,… tiếp nối  những thầy bạn minh triết dấn thân, đã có nhiều người đến sớm hơn. Sắn Việt Nam kết nối châu Phi với tôi là một kinh nghiệm lớn. Tôi biết là rất khó nhưng thầy bạn đến đó được thì mình cũng đến được.

Bill Gates đã đến với châu Phi để làm nông nghiệp và chăm sóc sức khỏe.  Con người tuyệt vời đó biết gõ cánh cửa hạnh phúc như câu chuyện cổ “Vừng ơi ! mở ra”. Ông khéo biết đánh thức những tiềm năng trí tuệ và tính thiện trong mỗi con người chúng ta. Người Việt vốn giàu lòng yêu thương và năng động sáng tạo. Cám ơn Bill Gates đã đánh thức trong tôi  thông tin Sắn Thế Giới và Việt Nam  với chùm bài viết phần 1 “Cách mạng sắn ở Việt Nam“, phần 2 “Sắn Việt Nam hôm nay và ngày mai“, phần 3 “Sắn Việt Nam kết nối châu Phi“.

Chúng ta học minh triết và học cách làm dấn thân để thắp lên ánh sáng như câu chuyện mới nhất hôm nay của Bill GatesElizabeth turns on the light” (Elizabeth thắp lên ánh sáng). 70% đất nước Tanzania là vùng nông thôn giống Việt Nam. Nơi đó người dân nghèo khó đang cần những tấm lòng. Nông thôn Việt và châu Phi đều rất cần những điều thiết thực mà hiệu quả, cần những tấm lòng. Để làm gì anh biết không ? Để làm gì bạn biết không ? Để làm gì em biết không ?  Để gió cuốn đi ! (Nhạc Trịnh).

Tiến sĩ Claude M. Fauquet là giám đốc đương nhiệm của mạng lưới sắn toàn cầu thế kỷ 21 (* Director of the Global Cassava Partnership for the 21st Century – GCP21 ), một trong những người bạn tốt của nông dân trồng sắn châu Á, Ông sẽ sang thăm sắn Việt Nam khoảng 20 -25 tháng 8 năm 2017.

‘Thì sông cứ chảy’ và câu chuyện tiếp tục …

Hoàng Kim

(xem tiếp… Lúa Sắn Việt Nam đến châu Phi)

Video nhạc tuyển

Để Gió Cuốn Đi, Nhạc và lời Trịnh Công Sơn, thể hiện Thùy Chi
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim  Ngọc Phương Nam Phúc Hậu Thung dung  Dạy và học  Cây Lương thực Dạy và Học Tình yêu cuộc sống  Kim on LinkedIn  Kim on Facebook  Kim on Twitter

Advertisements