Lúa sắn Angkor

LÚA SẮN ANGKOR

Hoàng Kim

“Tiềm năng hợp tác nghiên cứu phát triển lúa sắn Việt Nam – Căm pu-chia là rất to lớn. Điều này không chỉ đối với cây lúa, cây sắn mà với tất cả các lĩnh vực hợp tác về chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội, nông lâm ngư nghiệp, điện, du lịch và thương mại, đời sống dân sinh cũng đều như vậy. Nhưng không được ăn vào tiềm năng. Hãy nghĩ đến một sự hợp tác thân thiện, bền vững, khai mở được tiềm năng to lớn của hai dân tộc để cùng có lợi, cùng phát triển”. Ngày 22 tháng 4 năm 967 là ngày Đền Banteay Srei được thánh hóa, đây là đền thờ thần Shiva tại khu vực Angkor thuộc Campuchia ngày nay. Ngày huyền thoại này gợi cho tôi trở về ký ức lúa sắn Angkor.

Tôi đã có ít nhất tám lần đến Angkor, nhưng lần nào cũng chỉ kịp lưu lại một ít hình ảnh và ghi chép ngắn mà chưa kịp biên tập lại. Trong phần trước tôi đã trò chuyện là nếu bạn chỉ có thời gian ngắn du lịch Campuchia, thì nên thăm quần thể kiến trúc Angkor, bơi thuyền trên Biển Hồ và đi dạo ban mai ở Phnôm Pênh, nơi hợp lưu của sông Mekong và sông Tonlé Sap. Nhưng bạn nếu sang làm việc dài ngày thì nên dành thì giờ tìm hiểu sự chuyển biến kinh tế, xã hội, môi trường dọc theo biên giới Việt Miên Lào hoặc xuôi dòng Mekong bạn sẽ có rất nhiều điều thú vị. Cây sắn chuyển đổi sản lượng tăng lên gấp đôi, từ bốn triệu tấn năm 2010 lên tám triệu tấn năm 2013, chỉ sau ba năm là một thí dụ. Đi trên đất nước Angkor giúp bạn trồng lúa sắn, đối thoại với một nền văn hóa lớn. Angkor nụ cười suy ngẫm. Lúa sắn Angkor.

ĐỀN BANTEAY SREI THỜ THẦN SHIVA

Đền Banteay Srei Campuchia xây dựng thế kỷ thứ 10 được thánh hóa ngày 22 tháng 4 năm 967 để thờ thần Shiva với hình tướng nữ thần Thánh Mẫu Angkor. Ngôi đền này ở khu vực Angkor tại tọa độ 13,59 độ vĩ bắc,103,96 độ kinh đông, nằm gần đồi Phnom Dei, cách 25 km về phía đông bắc của nhóm các đền  Angkor Thom của các kinh đô cổ đại .Đền Thành Mẫu Banteay Srei gợi sự đồng văn với Đạo Mẫu Việt Nam trong tư duy triết học Phương Đông trong dịch lý truyền nhân mà có dịp tôi sẽ bàn sâu hơn trong một chuyên khảo khác.


Shiva là là một vị thần quan trọng của Ấn Độ giáo một trong năm hình thức nguyên sơ của Thượng đế. Shiva là hiện thân của sáng tạo và sự khởi đầu cái mới, đại diện cho sự hủy diệt cái cũ để phát triển. Shiva hợp chung cùng Trimurti, Vishnu  thành ba vị thần sáng tạo, bảo quản và tiêu hủy. Shiva được xem như vô hạn, siêu việt, bất biến và vô tướng vô hình vừa nhân từ vừa kinh sợ,  được mô tả như là một vị thần toàn trí, bảo trợ của yoga và nghệ thuật. Shiva sống khổ hạnh trên núi Kailash  với vợ và hai con nhưng ở khía cạnh kinh sợ, Shiva thường được mô tả như một ác thần hay chém giết.  Shiva có các biểu tượng chính là có con mắt thứ ba trên trán, con rắn Vasuki quanh cổ, trăng lưỡi liềm trang hoàng, sông thánh Ganga (Sông Hằng) chảy từ mái tóc rối bù của mình, với vũ khí là đinh ba (Trishula) và nhạc cụ là một loại trống lắc (damaru). Thần Shiva thường được thờ cúng dưới hình thức Shiva linga. Trong các ảnh tượng, thần được thể hiện trong trạng thái thiền định sâu hoặc đang múa điệu Tandava trên Maya.

Đền Banteay Srei là viên ngọc quý của nghệ thuật Khme được xây chủ yếu bằng đá sa thạch đỏ và chất pha màu đặc biệt được lưu dấu trên các bức điêu khắc trang trí tỉ mỉ trên tường đạt hình thức cực kỳ tinh xảo của tiêu chuẩn đặc biệt cao của các công trình Angkor cho ngôi đền đặc biệt nổi tiếng.Ngôi đền là là bức tranh tuyệt tác về nghệ thuật điêu khắc trên đá ong và sa thạch đỏ. Bản thân ngôi đền được xem là tuyệt đỉnh của nghệ thuật trên đá với những bức phù điêu hoa văn tinh tế và đặc biệt khéo léo đến từng chi tiết nhỏ. Ngôi đền ban đầu thờ thần Shiva, trong khi đó ngôi đền phía Bắc lại thờ thần Vishnu, với nhiều bí mật lâu đài cổ, và các câu chuyện cổ xưa cần được khám phá. Tôi đến đây đã mấy lần nhưng nhiều sâu sắc vẫn chưa thấu tỏ.

SẮN ANGKOR

Đến đất nước Angkor trong chuyến khảo sát sản xuất thị trường sắn, tôi mang theo cuốn sách “Hồi ký Sihanouk: Những lãnh tụ thế giới mà tôi từng biết”  (Nguyên tác Sihanouk Reminisces World Leaders I Have Known). Qua cửa khẩu Hoa Lư chứng kiến những hàng xe tải lớn chở sắn nối đuôi nhau mút tầm mặt gợi mở bao điều muốn nói về một tiềm năng hợp tác to lớn.

Đất rừng bạt ngàn, phần lớn là đất xám khá bằng phẳng, khó thoát nước.

Dân cư thưa thớt. Trẻ em nghèo ít học phổ biến ở vùng sâu vùng xa.

Những giống sắn phổ biến ở Căm pu chia là KM94, KM98-5  nhập từ Việt Nam. Giống sắn mới triển vọng KM419 (BKA900 x KM 98-5 lai tạo tại Việt Nam) và KM325 (nguồn gốc SC5 x SC5 lai tạo tại Việt Nam) cũng đã được trồng khá rộng rãi.

Chị Soc Chia thôn Tờ Rôn, nhà cách Snua 15 km, chồng trước đi lính nay chủ yếu đi xẻ cây, có tám con, năm đứa đi học , trường xa 4-5 km có đất mì 4 ha, đất lúa 1 ha , nuôi 5 bò và một số gà vịt. Nhà chở nước uống xa đến 5 km.

Hộ ông Seng San trồng 4 ha sắn KM98-5 và KM94 làm thuê cho ông Kim Ren ở Snua, đầu tư giống mới, xịt phân bón qua lá, chưa dùng phân chuống và NPK.

Sắn KM94 trồng luống từ cuối tháng 10 nay sinh trưởng khá tốt, nếu bón phân đúng cách và sạch cỏ có thể đạt trên 30 tấn củ tươi/ha do đất mới khai phá còn giàu dinh dưỡng.

Cây giống sắn KM94 bảo quản tự nhiên gần rẫy từ tháng 11 để trồng lại đầu tháng 5 năm sau. (Ở Kampong Cham, Karatie và Mondulkiri những vùng trồng sắn chính của Căm pu chia cũng có hai vụ chính trồng sắn tương tự như Tây Ninh và Bình Phước của Việt Nam).

Tiềm năng phát triển sắn thật lớn từ Kam Pong Cham đến Karatia đến Sen Monorom. Giống chủ lực nay là KM94, KM419, KM98-5, KM325 những giống sắn tốt từ Việt Nam. Lòng chúng tôi xúc động tự hào vì cống hiến của các nhà khoa học Việt Nam qua hệ thống doanh nhân của hai nước đã làm giàu cho nhiều người dân và góp phần mang lại thịnh vượng chung cho cộng đồng Việt Miên Lào.

Anh Phạm Anh Tuấn (Tổng Giám đốc Công ty TNHH Nhiên liệu Sinh học Phương Đông, cô Nguyễn Thị Mỵ, Tổng Giám đốc HAMICO đều tâm đắc với sự đánh giá và trao đổi của tôi: “Tiềm năng hợp tác nghiên cứu phát triển sắn Việt Nam – Căm pu-chia là rất to lớn, Điều này không chỉ đối với cây sắn mà với tất cả các lĩnh vực hợp tác về chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội, nông lâm ngư nghiệp, điện, du lịch và thương mại, đời sống dân sinh cũng đều như vậy. Nhưng không được ăn vào tiềm năng. Hãy nghĩ đến một sự hợp tác thân thiện, bền vững,  khai mở được tiềm năng to lớn của hai dân tộc để cùng có lợi, cùng phát triển …

LÚA ANGKOR

So sánh bức tranh nông sản lúa sắn giữa Căm puchia với Việt Nam thì Campuchia năm 2014 diện tích lúa canh tác là 2.856.001 ha, năng suất 3,24 tấn/ ha, sản lượng 9,32 triệu tấn; diện tích sắn 329. 781 ha, năng suất 25,24 tấn/ha , sản lượng 8,32 triệu tấn. Việt Nam năm 2014 diện tích lúa canh tác là 7.816.476 ha, năng suất 5,75 tấn/ ha, sản lượng 44,97 triệu tấn; diện tích sắn 552. 760 ha, năng suất 18,47 tấn/ha, sản lượng 10,20 triệu tấn
Tiến sĩ Sango Mahanty, chuyên gia Tài nguyên Môi trường & Phát triển Nhóm, Crawford trường và phát triển Chính sách công, đại học Úc (ANU) và Hoàng Kim với hậu cảnh là ngô, sắn chế biến (ành Bảo Chinh)

Lúa, sắn Angkor và Việt Nam, chúng ta có thể dạy và học gì với nông dân? Tôi lưu lại đây một điểm nhấn hợp tác với Nông nghiệp  Căm pu chia để có dịp quay lại viết sâu hơn, kể câu chuyện tiếp nối các câu chuyện Hợp tác Bảo tồn và Phát triển. Đất nước Angkor nụ cười suy ngẫm là câu chuyện tôi kể với Sango Mahanty giáo sư chuyên gia nổi tiếng của đại học Úc về sự trãi nghiệm và suy ngẫm với đất nước này.

Sự thay đổi xã hội, môi trường dọc biên giới Campuchia – Việt Nam là rất nhanh chóng. Một thí dụ nhỏ về cây sắn. Nhìn lại số liệu sắn Campuchia đầu năm 2011 khi tôi sang khảo sát bên đó thì năm 2010 Campuchia có tổng diện tích sắn là 20.230 ha, đạt sản lượng thu hoạch 4,24 triệu tấn, năng suất sắn củ tươi bình quân là 20,99 tấn/ ha. So với Việt Nam cùng kỳ (năm 2010) có tổng diện tích sắn là 498.000 ha, đạt sản lượng thu hoạch 8,59 triệu tấn, năng suất sắn củ tươi bình quân là 17,26 tấn/ ha. (FAOSTAT 2015). Tốc độ phát triển sắn Campuchia những năm gần đây nhanh hơn sắn Việt Nam. Giống sắn Campuchia theo rất sát nhưng tiến bộ giống sắn mới nhất của Việt Nam và này ước 90% diện tích là giống sắn KM419, KM98-5 và KM94. Kỹ thuật canh tác sắn thích hợp bền vững được bạn ứng dụng khá nhanh trong sản xuất.

Tôi khuyên Sango nên tìm lại những người sản xuất và kinh doanh lúa sắn Angkor là bạn cũ của tôi ở bên ấy. Họ sẽ giúp Sango và Bảo Chinh khám phá những điều mới mẻ trong nghiên cứu phát triển lúa sắn, những biến đổi xã hội và môi trường nhanh chóng dọc theo biên giới Campuchia-Việt Nam. Luật nhân quả và những minh triết sâu sắc của cuộc sống sẽ khai mở cho chúng ta nhiều điều để dạy và học.

Đất nước Angkor, nụ cười suy ngẫm mời bạn đọc lại.

Hoàng Kim

Video yêu thích
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim  Ngọc Phương Nam  Thung dung  Dạy và học  Cây Lương thực  Dạy và Học  Tình yêu cuộc sống  Kim on LinkedIn KimYouTube Kim on Facebook Kim on Twitter

Lúa Sắn Angkor

HoangKim35

Câu chuyện Lúa Sắn Angkor. Tiến sĩ Hoàng Kim với nông dân Căm pu chia, ảnh Nguyễn Phương. “Tiềm năng hợp tác nghiên cứu phát triển lúa sắn Việt Nam – Căm pu-chia là rất to lớn. Điều này không chỉ đối với cây lúa, cây sắn mà với tất cả các lĩnh vực hợp tác về chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội, nông lâm ngư nghiệp, điện, du lịch và thương mại, đời sống dân sinh cũng đều như vậy. Nhưng không được ăn vào tiềm năng. Hãy nghĩ đến một sự hợp tác thân thiện, bền vững,  khai mở được tiềm năng to lớn của hai dân tộc để cùng có lợi, cùng phát triển”.

Đây là chùm bút ký của Hoàng Kim, tiếp nối trãi nghiệm quý giá bài học thực tiễn từ người Thầy liên quan nhiều các vấn đề quốc tế nóng hổi và sự trăn trở về tầm nhìn. Thông tin này tiếp theo “Cách mạng sắn ở Việt Nam“, “Sắn Việt Nam hôm nay và ngày mai“, “Sắn Việt Nam kết nối châu Phi”, “Lúa sắn Việt Nam tới châu Phi” “Việt Nam Châu Phi hợp tác Nam Nam“, “Đất nước Angkor nụ cười suy ngẫm“.

Sắn Angkor

Tôi đến Angkor sớm nhất cùng cây sắn, khoai lang rồi sau mới đến lúa, ngô,  đậu nành, đậu phộng, đậu xanh, các cây khác và hệ thống canh tác. Những năm  1972  -1975 tôi đã từng nhiều lần đến Cămpuchia trong cuộc chiến tranh Đông Dương lần thứ hai, thời kỳ cuối của cuộc chiến tranh chống Mỹ thống nhất đất nước. Đơn vị tôi từ chốt Tống Lê Chân của Bình Long (tỉnh Bình Phước), Lò Gò Xa Mát của Tân Biên (tỉnh Tây Ninh) và Hưng Thạnh, Tân Hưng (tỉnh Long An) sang các tỉnh nước bạn ở lân cận biên giới. Sau này cũng vậy, việc qua lại gần đây tại các cửa khẩu là quá dễ dàng, giấy tờ làm nhanh và khá thân thiện, chứng nhận thị thực ngay tại cửa khẩu, vì nhiều công ty Việt sang kinh doanh nông sản, mua thuê đất ở bên đó. Các đợt tôi đi chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp và giảng dạy, du lịch ở Cămpuchia gần đây khoảng trên tám lần.

SanAngkorQua cửa khẩu Hoa Lư chúng tôi chứng kiến những hàng xe tải lớn chở sắn nối đuôi nhau mút tầm mặt gợi mở bao điều muốn nói về một tiềm năng hợp tác to lớn. Đến đất nước Angkor trong chuyến khảo sát sản xuất thị trường sắn, tôi mang theo cuốn sách “Hồi ký Sihanouk: Những lãnh tụ thế giới mà tôi từng biết”  (Nguyên tác Sihanouk Reminisces World Leaders I Have Known).

SanCPC1

Đất rừng Angkor bạt ngàn, phần lớn là đất xám khá bằng phẳng, khó thoát nước.

SanCPC2

Dân cư Căm puchia thưa thớt. Trẻ em nghèo ít học phổ biến ở vùng sâu vùng xa.

SanCPC3

Những giống sắn phổ biến ở Căm pu chia là KM94, KM98-5  nhập từ Việt Nam. Giống sắn mới triển vọng KM419 (BKA900 x KM 98-5 lai tạo tại Việt Nam) và KM325 (nguồn gốc SC5 x SC5 lai tạo tại Việt Nam) cũng đã được trồng khá rộng rãi.

SanCPC4

Chị Soc Chia thôn Tờ Rôn, nhà cách Snua 15 km, chồng trước đi lính nay chủ yếu đi xẻ cây, có tám con, năm đứa đi học , trường xa 4-5 km có đất mì 4 ha, đất lúa 1 ha , nuôi 5 bò và một số gà vịt. Nhà chở nước uống xa đến 5 km.
SanCPC5

Hộ ông Seng San trồng 4 ha sắn KM98-5 và KM94 làm thuê cho ông Kim Ren ở Snua, đầu tư giống mới, xịt phân bón qua lá, chưa dùng phân chuồng và NPK.

SanCPC6

Sắn KM94 trồng luống từ cuối tháng 10 nay sinh trưởng khá tốt, nếu bón phân đúng cách và sạch cỏ có thể đạt trên 30 tấn củ tươi/ha do đất mới khai phá còn giàu dinh dưỡng.

SanCPC7

Cây giống sắn KM94 bảo quản tự nhiên gần rẫy từ tháng 11 để trồng lại đầu tháng 5 năm sau. Ở Kampong Cham, Karatie và Mondulkiri những vùng trồng sắn chính của Căm pu chia cũng có hai vụ chính trồng sắn tương tự như Tây Ninh và Bình Phước của Việt Nam.

SanCPC8

Tiềm năng phát triển sắn thật lớn từ Kam Pong Cham đến Karatia đến Sen Monorom. Giống chủ lực hiện nay là KM94, KM419, KM98-5, KM325 những giống sắn tốt từ Việt Nam. Chúng tôi lòng đầy xúc động tự hào vì cống hiến của các nhà khoa học nông nghiệp Việt Nam qua hệ thống doanh nhân của hai nước đã làm giàu cho nhiều người dân và góp phần mang lại thịnh vượng chung cho cộng đồng Việt Miên Lào.

SanCPC9 SanCPC10

Anh Phạm Anh Tuấn  là Tổng Giám đốc Công ty TNHH Nhiên liệu Sinh học Phương Đông, và cô Nguyễn Thị Mỵ, Tổng Giám đốc HAMICO một trong những “trùm” buôn bán sắn đều tâm đắc với sự đánh giá và trao đổi của tôi: “Tiềm năng hợp tác nghiên cứu phát triển lúa sắn Việt Nam – Căm pu-chia là rất to lớn, Điều này không chỉ đối với cây lúa, cây sắn mà với tất cả các lĩnh vực hợp tác về chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội, nông lâm ngư nghiệp, điện, du lịch và thương mại, đời sống dân sinh cũng đều như vậy. Nhưng không được ăn vào tiềm năng. Hãy nghĩ đến một sự hợp tác thân thiện, bền vững,  khai mở được tiềm năng to lớn của hai dân tộc để cùng có lợi, cùng phát triển …

SanCPC11

Lúa Angkor

Lúa, sắn, ngô, đậu, nông sản hàng hóa, chúng ta có thể làm gì, dạy và học với nông dân? Tôi lưu lại đây một điểm nhấn hợp tác với Nông nghiệp  Căm pu chia để có dịp quay lại viết sâu hơn, kể câu chuyện tiếp nối các câu chuyện Hợp tác Nông nghiệp Bảo tồn và Phát triển Bền vững.

Mới ít ngày đây thôi, bạn tôi là tiến sĩ Phạm Minh Tâm, chuyên gia rau hoa, trưởng Bộ môn Cây Lương thực Rau Hoa Quả vừa cùng đoàn quân áo xanh “Màu áo xanh tình nguyện trên đất Lào” đến với chiến dịch mùa hè xanh trên đất nước bạn Lào. Trước đó nữa, thạc sĩ phó Khoa Nông học Trần Văn Lợt, tiến sĩ Trưởng Bộ môn Bảo vệ Thực vật Võ Thị Thu Oanh cũng vừa có những chuyến đi tương tự ở Căm pu chia và Lào.

Tôi có nhiều hình ảnh, tài liệu, báo cáo, bài giảng chung với nhiều người bạn khoa học nông nghiệp Căm phu chia và Lào. Họ thông minh, giỏi, năng động, đa phần nói tốt tiếng Việt, tiếng Anh và một số bạn nói tốt cả tiếng Pháp. Những câu chuyện DẠY VÀ HỌC, học bởi làm Learning by Doing gắn bó trên thực tiễn đồng ruộng với nông dân, nông nghiệp và nông thôn với chúng tôi sao mà thân thiện và ấm áp đến vậy.

Có những bài học lớn chiêm nghiệm từ trên đồng ruộng và tình yêu cuộc sống. Định hướng quan trọng hơn tốc độ” (Direction is somuch more important than speed). Tương lai của nhiều nước mà nông dân là lực lượng đông đảo cần có tầm nhìn mới về Đông Dương những tiếp cận mới, khai mở tốt hơn nữa tiềm năng hợp tác bảo tồn và phát triển. Định hướng, niềm tin chiến lược và làm như nói  là yếu tố hàng đầu.

Tiến sĩ Sango Mahanty, chuyên gia Tài nguyên Môi trường & Phát triển Nhóm, Crawford trường và phát triển Chính sách công, đại học Úc (ANU) và Hoàng Kim với hậu cảnh  là ngô, sắn chế biến (ành Bảo Chinh)

Nụ cười Angkor

Tôi trò chuyện với Sango Mahanty giáo sư chuyên gia nổi tiếng của đại học Úc về “Nụ cười Angkor“. Đây là bài viết dài, đúc kết nhiều thông tin suy ngẫm mà tôi bình luận ời Sango sau khi tôi có ít nhất tám lần trãi nghiệm ở đất nước bạn. Tôi đánh giá rằng: Sự thay đổi xã hội, môi trường dọc biên giới Campuchia – Việt Nam là rất nhanh chóng.

Một thí dụ nhỏ về cây sắn. Năm 2013 Campuchia có tổng diện tích sắn là 35.000 ha, đạt sản lượng thu hoạch 8,00 triệu tấn, năng suất sắn củ tươi bình quân là 22,85 tấn/ ha. So với Việt Nam cùng kỳ (năm 2013) có tổng diện tích sắn là 544.300 ha, đạt sản lượng thu hoạch 9,74 triệu tấn, năng suất sắn củ tươi bình quân là 17,90 tấn/ ha.  Nhìn lại số liệu sắn Campuchia đầu năm 2011 khi tôi sang khảo sát bên đó thì năm 2010 Campuchia có tổng diện tích sắn là 20.230 ha, đạt sản lượng thu hoạch 4,24 triệu tấn, năng suất sắn củ tươi bình quân là 20,99 tấn/ ha. So với Việt Nam cùng kỳ (năm 2010) có tổng diện tích sắn là 498.000 ha, đạt sản lượng thu hoạch 8,59 triệu tấn, năng suất sắn củ tươi bình quân là 17,26 tấn/ ha. (FAOSTAT 2015).

Tốc độ phát triển sắn Campuchia những năm gần đây nhanh hơn sắn Việt Nam. Giống sắn Campuchia theo rất sát nhưng tiến bộ giống sắn mới nhất của Việt Nam và này ước 90% diện tích là giống sắn KM419, KM98-5 và KM94. Kỹ thuật canh tác sắn thích hợp bền vững được ứng dụng nhanh trong sản xuất. Chuyên gia sắn nước bạn sát cánh cùng chúng tôi cùng  biên dịch tài liệu CIAT, cùng trao đổi, nghiên cứu và cải tiến kỹ thuật thâm canh sắn phù hợp. Câu chuyện hợp tác là câu chuyện cuộc đời.

Tôi khuyên Sango nên tìm lại những người sản xuất và kinh doanh sắn là bạn cũ của tôi. Họ sẽ giúp Sango và Bảo Chinh khám phá những điều mới mẻ trong nghiên cứu phát triển sắn, những biến đổi xã hội và môi trường nhanh chóng dọc theo biên giới Campuchia-Việt Nam. Luật nhân quả và những minh triết sâu sắc của cuộc sống sẽ khai mở cho chúng ta nhiều điều để dạy và học.

Đất nước Angkor nụ cười suy ngẫm.

Hoàng Kim

Video yêu thích
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim  Ngọc Phương Nam  Thung dung  Dạy và học  Cây Lương thực  Dạy và Học  Tình yêu cuộc sống  Kim on LinkedIn  Kim on Facebook  Kim on Twitter