Hiền triết Cao Xuân Huy

CaoXuanHuy

Giáo sư Cao Xuân Huy (19001983) là nhà hiền triết Việt, giáo sư Viện Văn học, người thầy chuyên nghiên cứu giảng dạy về lịch sử tư tưởng triết học phương Đông. Ông được xem là một trong những người có những đóng góp to lớn trong việc đào tạo các nhà nghiên cứu cổ học Việt Nam. Con ông là Cao Xuân Hạo một nhà ngôn ngữ học, dịch giả nổi tiếng.  Công trình nghiên cứu Cao Xuân Huy Tư tưởng Phương Đông gợi những điểm nhìn tham chiếu được Nhà nước Việt Nam truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996. Ông để lại một số giáo trình đại học có giá trị về Kinh Dịch, Luận ngữ, Mạnh Tử, Bách gia chư tử.

Đánh giá về cụ Cao Xuân Huy, viện sĩ Liên Xô Eidelyn nhận định: “Những nhà Trung Quốc học như cụ Cao Xuân Huy ở trên thế giới chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay!”. Giáo sư Đặng Thai Mai viết: “Ở Việt Nam không ai hiểu học thuyết Lão Trang sâu sắc hơn cụ Huy”. Giáo sư Nguyễn Đình Chú trong bài: “Cao Xuân Huy sự im lặng của núi” đã đưa ra lời kết : “Trong một bài viết về giáo sư Trần Đức Thảo dịp ông qua đời, giáo sư Trần Văn Giàu có nói: “Nếu Việt Nam có một người đáng gọi là triết gia thì đó là giáo sư Trần Đức Thảo. Giàu này chỉ là giáo sư triết học”. Tôi rất mong rằng hôm nay đọc xong Tư tưởng phương Đông của giáo sư Cao Xuân Huy, giáo sư Trần Văn Giàu sẽ nói bổ sung cho, mặc dù tự tôi cũng có thể làm việc bổ sung đó. Giáo sư Nguyễn Huệ Chi tại bài “Cao Xuân Huy trong thế giới người hiền” giới thiệu cuốn “Tư tưởng phương Đông gợi những điểm nhìn tham chiếu” viết: “Trong đời sống văn chương học thuật của chúng ta, từ nhiều năm nay một thông lệ có dễ không mấy ai không thừa nhận : những ai nên danh đều bởi viết nhiều và nói nhiều. Tuy thế , cũng đã từ nhiều năm nay , giữa trào lưu học thuật “nhập cuộc” sôi nổi cuốn lên khắp nơi, vẫn có những học giả âm thầm nghĩ và viết mà chẳng có ý định in, hoặc cũng chẳng viết gì bao nhiêu, ngay cả nói năng cũng rất chừng mực; ấy vậy mà khi nhắc đến tên, ít ai có thể tỏ thái độ thờ ơ hay không kính nể. Giáo sư Cao Xuân Huy thuộc loại người đó“. ” Học và đọc giáo sư Cao Xuân Huy trong suốt mấy mươi năm , tôi vẫn cứ không thôi ngẫm nghĩ : Có thể xếp ông vào loại người nào đây? Ông không phải là nhà Nho vì ông không có trong mình một cái khuôn giáo điều cứng nhắc…. Ông không phải là Lão Trang vì về mặt xã hội ông không chủ trương”tuyệt thánh khí trí” (diệt tận gốc thánh hiền, vứt bỏ trí thức”  để làm lợi cho dân. Duy có một điều mà bao giờ ông cũng hết sức xa lánh ấy là sự lợi lộc cho cá nhân, cũng như ông lãng tránh sự khoe mình….Ông đã để lại cho đời một bằng chứng về sức mạnh của một trí tuệ sáng tạo , một khối óc tự chủ và vẻ đẹp của một trái tim đôn hậu. Ông là người biết sống vui, biết tìm kiếm nguồn vui của tạo hóa, và cũng biết chia sẻ niềm vui với người khác bằng sự lặng lẽ quên mình. Ông chính là một hiện thân đầy đủ của triết học phương Đông, cái triết học luôn luôn nhìn sự vật một cách “hồn toại” và không chỉ nhìn mà thấm cả vào tận trong cách sống . Ông cũng là một biểu trưng còn ít được nói đến của tính cách dân tộc, cái tính cách được hình dung bằng  NƯỚC (HK viết in hoa) – một trong những lý do sâu xa khiến cho hơn hai nghìn năm nay tuy phải vật lộn và đấu tranh chống thôn tính , đồng hóa không ngừng – phải dấn thân vào vô vàn “biển lửa” dân tộc chúng ta vẫn có thể tồn tại”. 

Tôi may mắn được tiếp xúc từ rất sớm tác phẩm của cụ Cao Xuân Huy “Tư tưởng phương Đông gợi những điểm nhìn tham chiếu” và vốn ham thích triết học phương Đông nên đã nhiều lần trở lại. Những trang sách của cụ đã thấm vào tâm hồn tôi. Cụ Cao Xuân Huy với vốn hiểu biết sâu rộng về triết học phương Đông, về tư tưởng học thuật Trung Quốc Việt Nam cổ đại, cận đại, về Phật Giáo , Thiên Chúa Giáo am tường Đông Tây kim cổ và tư duy khúc chiết mạch lạc xét đoán và nhận định tinh tế, nghiền ngẫm rất thú vị. Điều lạ lùng là tôi rất thích với tham chiếu vừa giản đơn vừa sâu sắc, đó là tư tưởng triết lý “Học thái độ của NƯỚC mà đi như dòng sông”. Học xu hướng của nước là đi từ chỗ cao đến chổ thấp, gặp chướng ngại thì len lỏi vượt qua hoặc tích nước để tràn bờ mà không đi lui. Đó là thái độ hiền hòa, tích cực, mềm như nước nhưng mạnh như nước. Nước là bài học lớn.

Tấm ảnh của cụ Cao Xuân Huy với chiếc mũ phớt trên đầu được chọn đăng đầu sách của tác giả và tôi cũng chọn đặng ở đầu bài viết này như là một sự tưởng nhớ. Giáo sư Nguyễn Huệ Chi viết “sau những giờ hội họp, bàn thảo, đi dọc hành lang vắng vẻ, tôi vẫn ngỡ như còn đó dáng ông  đi rất thẳng , mũ phớt trên đầu, chiếc can nơi tay, bộ comlê đủi trắng, bước rất chậm xuống thềm, ra khỏi Viện , gặp bất cứ người nào cũng đưa tay nhấc mũ nhưng không dừng bước, cứ thế chậm rãi đi ra quán bà Nghệ , và từ đấy thả bộ về nhà sau một hai tiếng đồng hồ

Tài liệu về cụ Cao Xuân Huy được đúc kết ở Wikipedia Tiếng Việt và được thông tin chi tiết tại trang Tình yêu cuộc sống bài Chào ngày mới 28 tháng 5 nhân kỷ niệm 115 năm  ngày sinh của cụ Cao Xuân Huy năm 1900.

Cao Xuân Huy nhà hiền triết Việt.

Hoàng Kim

Video yêu thích
Ta về sống giữa thiên nhiên
Trời xanh biển biếc bạn hiền thung dung
(Hoàng Kim)

Advertisements