Cách mạng sắn ở Việt Nam

SanTheGioivaVietnam
Cách mạng sắn ở Việt Nam
thành tựu và bài học là điểm sáng toàn cầu được vinh danh tại Hội thảo Cây Có Củ Thế Giới được tổ chức tại Nam Ninh, Quảng Tây, Trung Quốc từ ngày 18 đến ngày 22 tháng 1 năm 2016. Sắn là cây trồng triển vọng của thế kỷ 21.

Ở Việt Nam sắn và khoai lang là các cây lương thực xếp vị trí quan trọng thứ ba và thứ tư sau lúa và ngô. Sắn Việt Nam là cây công nghiệp xuất khẩu triển vọng với diện tích trồng khoảng trên nửa triệu hecta và giá trị xuất khẩu ngày nay đạt hơn một tỷ đô la Mỹ mỗi năm. Sắn miền Đông, Tây Nguyên, miền Trung và sắn vùng núi trung du phía Bắc thực sự thân thiết trong đời sống, văn hóa, xã hội của người dân các vùng này ; Những tinh hoa khoa học kỹ thuật cây sắn thế giới và Việt Nam đã được đúc kết, chọn lọc và vận dụng phù hợp sáng tạo vào điều kiện thực tiễn cụ thể của từng vùng.  Cách mạng sắn ở Việt Nam có sự tham gia đông đảo của hàng triệu nông dân nghề sắn đã đạt được sự chuyển đổi to lớn về năng suất, sản lượng, giá trị sử dụng, hiệu quả kinh tế, thu nhập đời sống, sinh kế và việc làm cho người dân rộng khắp toàn quốc.


The cassava revolution in Vietnam

Cách mạng sắn ở Việt Nam” là sự tiếp nối của “Con đường lúa gạo Việt Nam“. Vấn đề chính khoa học mời bạn xem ở video Những ghi chép dưới đây là bên lề hội nghị.
Nhiều bạn bè quốc tế thường thích trao đổi chia sẻ kinh nghiệm thành công của cách mạng sắn ở Việt Nam. Ba câu hỏi chính thường gặp là:  “Tại sao sắn Việt Nam?” (Why cassava Vietnam?) Tại sao bạn lại chọn nghiên cứu giảng dạy về sắn. Nó có vị trí thế nào đối với bạn, gia đình và người Việt?  “Cây sắn và Việt Nam: hiện nay và mai sau” (Cassava and Việt Nam: Now and Then). “Việt Nam thành tựu sắn và bài học thành công?” (Vietnam cassava achievement and learnt lessons). Ba chuyên đề dưới đây góp phần trao đổi về các câu hỏi trên.

NGƯỜI LÍNH, CÂY SẮN VÀ TUỔI THƠ

Sắn miền Đông, Tây Nguyên, miền Trung và sắn vùng núi trung du phía Bắc thực sự thân thiết trong đời sống, văn hóa, xã hội của người dân các vùng này. Chúng tôi đã trao đổi kỹ với các bạn qua những bài báo khoa học, thông tin tài liệu và video ở trên. Chúng tôi có điều tâm đắc là đội ngũ chúng tôi đều thực sự yêu cây lương thực (food crops) sắn khoai ngô lúa. Tôi đã từng viết cảm nghĩ của mình khi được vinh dự làm nhà khoa học xanh, người thầy chiến sĩ nhận huy hiệu 40 năm tuổi Đảng: “Bao năm Trường Viện là nhà / Sắn khoai ngô lúa đều là thịt xương / Một đời người một rừng cây / Thầy ươm giống tốt để mai thành rừng”.

Cây sắn là một phần máu thịt của người dân trung du và vùng núi Việt Nam, một phần máu thịt của người lính trong cuộc chiến sinh tử. Tôi viết trên facebook cho  Lâm Cúc, Hoàng Đại Nhân, anh Phan Chi cùng những người bạn thân thiết của mình về bài sắn này vì “ký ức Tây Nguyên”,” thương về miền Trung”, “nhớ miền Đông” “Sóc Bom Bo người lính cây sắn và tuổi thơ” trỗi dậy. Tôi chỉ mới viết được một chùm phác thảo (notes) trong các năm qua vì sự cần thiết và ý nghĩ vụt đến mà chưa kịp nối lại liền mạch. Nay tôi đọc bài của Nguyên Ngọc, của Văn Công Hùng , Hoàng Đại Nhân về Tây Nguyên mà bùi ngùi nhớ những người bạn Trần Ngọc Quyền, Cao Xuân Tài, La Đức Vực … nay đều đã mất, cần lưu lại các công việc dấn thân của họ cho cây lương thực . Tôi lại nhớ nôn nao bài thơ “sắn Tây Nguyên” của thượng tướng Đặng Vũ Hiệp mà tôi không thể để lại chậm hơn nữa một phần của bài này, rồi tôi có thời gian sẽ viết tiếp…

“Sắn Tây Nguyên và người lính” trong “Ký ức Tây Nguyên” của Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp, vị tướng già đức độ và tài năng, Chính ủy Bộ Tư lệnh tiền phương,Chủ nhiệm chính trị Mặt trận Tây Nguyên của chúng tôi,  ông đã kịp chép lại một bài thơ của ai đó mà ông đã đọc được và đại tá nhà văn Lê Hải Triều đã ghi lại.

SẮN TÂY NGUYÊN VÀ NGƯỜI LÍNH

“Bọn tôi tới những nơi tưởng không có hơi người
Thì nương sắn lại hiện ra xoè lá vẫy
Sắn rồi sắn, cứ biếc lên như vậy
Khắp một vùng lũng hẹp, dốc cao
Như là sắn của trời cho

Muốn dỡ, có sao đâu
Dỡ để luộc,
dỡ để gùi,
được tất.

Một trung đoàn ư?
Một sư đoàn ư?
Thả sức!
Đây nồi sắn Thạch Sanh mà,
không thể hết, đừng lo!

Vào đây lần đầu xin bạn nhớ cho
Có thói quen của người đi trước ta để lại
Dỡ một gốc hãy trồng thêm mấy gốc
Gặp bom phạt cây nào,
nhặt cành gãy,
trồng thay.

Bọn tôi đi vào những rừng sắn ở đây
Cây mới nhú mầm,
cây đã tầm tay với.

Đội ngũ sắn cũng có nhiều lứa tuổi
Cũng như là trong đội ngũ chúng ta”.

Cây sắn gắn bó thân thiết với tôi từ tuổi thơ cơm ngày một bữa gian khổ đi học cho đến những ngày làm người lính chiến trường của Tây Nguyên và miền Đông khốc liệt mà tôi đã kể cho bạn nghe trong “Thầy bạn là lộc xuân cuộc đời “. Khi yêu tha thiết Tổ Quốc, người và đất này thì mới có thể sống chết với Việt Nam và Cây Lương Thực sắn khoai ngô lúa. Tôi đã là người lính Tây Nguyên và miền Đông và đã từng viết bài thơ “CÂU CÁ BÊN DÒNG SREPOK ” và “NHỚ MIỀN ĐÔNG”.

CÂU CÁ BÊN DÒNG SREPOK

Bạn chèo thuyền trên sông Neva
Có biết nơi này mình câu cá?
Srepok giữa mùa mưa lũ
Sốt rừng, muỗi vắt, đói cơm.

Suốt dọc đường hành quân
Máy bay,
pháo bầy,
thám báo,
mưa bom.
Chốt binh trạm giữa rừng
Người bạn thân
Lả người
Vì cơn rét đậm.
Thèm một chút cá tươi,
Mình câu cá
Cho bữa cơm người thân
mà nước mắt
đời người
rơi, rơi…
mặn đắng.

Bạn ơi
Con cá nhỏ trên dòng Srepok
Đã theo dòng thác cuốn đi rồi.
Đất nước nghìn năm
Trọn lời thề
Sống chết thủy chung
với dân tộc mình
Muôn suối nhỏ
Đều đi về biển lớn.

(rút trong bài Từ Mekong nhớ Neva)


NHỚ MIỀN ĐÔNG

Giữa ngày vui nhớ miền Đông
Nôn nao lòng lại giục lòng nhớ thương
Chân đi muôn dặm nẽo đường
Phải đâu cứ đất quê hương mới là

Đêm nằm nghe gió thoảng qua
Nồng thơm hương lúa, đậm đà tình quê
Chợt dưng lòng lại gọi về
Vùng quê xa với gió hè miền Đông

Vục đầu uống ngụm nước trong
Nhớ sao Vàm Cỏ ngọt dòng sông xanh
Nhớ từ xóm Giữa xa em
Nhớ lên Bù Đốp, Lộc Ninh, xóm Chùa

Xa em từ bấy đến chừ
Một vầng trăng sáng, xẽ chia đôi miền
Em về Châu Đốc, Long Xuyên
Anh lên Srêpốc với niềm nhớ thương

Nằm đêm lưng chẳng tới giường
Nghe chao cánh võng giữa rừng đêm khuya
Chăm chăm theo nét bản đồ
Cùng anh, cùng bạn tiến vô Sài Gòn

Giữa ngày vui nhớ miền Đông
Nhớ em, nhớ bạn, thuỷ chung vẹn toàn
Phải vì vất vả gian nan
Của bao năm đặm nhớ thương đến rày …

Non sông những tháng năm này
Lọc muôn sắc đỏ cho ngày hội vui
Nhớ em trong dạ bùi ngùi …
Trông trời hoa, nhớ đất trời miền Đông”

“Người lính cây sắn và tuổi thơ” với tôi là điều ám ảnh. Sắn Tây Nguyên những năm tháng chiến tranh khốc liệt là người bạn thân thiết của người lính chúng tôi. Khẩu phần ăn mỗi ngày của bộ đội nhiều năm trường chủ yếu là sắn ngô khoai chỉ độn thêm khoảng 1,0 – 1,5 lạng gạo. Người lính và sĩ quan quân đội đều đồng cam cộng khổ như nhau ăn uống đạm bạc, chỉ khác chút ít về chế độ. Sắn là thức ăn chính độn cùng rau, măng rừng nhiều tháng của những người lính. Mỗi đơn vị chúng tôi ở Tây Nguyên và miền Đông đi đâu cũng phải trồng 500 gốc sắn, đó là chỉ tiêu bắt buộc của mặt trận.

Sắn khoai là thức ăn thân thiết của tuổi thơ lứa chúng tôi ở những vùng quê nghèo khó. Gạo là thức ăn chính của 100% người dân Việt, ngô, khoai sắn là cửa ải của vấn đề lương thực, là thức ăn không thể thiếu của người dân và gia súc vùng cao. Đất thấp trồng lúa, nơi cao trồng màu. Nước lấy dân làm gốc. Dân lấy ăn làm trời. Bài học đầu đời từ tuổi thơ đến chiến trường đã ám ảnh chúng tôi những năm tháng không thể nào quên . Giáo sư Norman Bourlaug cha đẻ của cách mạng xanh đã có câu nói rất thấm thía: ” Đời người tối thiểu phải ăn, kế đến là học tập, công việc, nhà ở, quần áo và chăm sóc sức khỏe. Quanh ta còn nhiều mảnh đời bất hạnh. Hiểm họa nghèo đói vẫn bùng phát bất cứ lúc nào. Hãy luôn nhớ điều đó”; “Hãy vươn tới những vì sao. Cho dù không chạm được vào nó, nhưng nếu cố gắng hết sức, ít ra, chúng ta cũng chạm được những hạt bụi của ngôi sao”; “Việc chính đời người chỉ ít thôi. Chuyên tâm đừng bận chuyện trời ơi. Phúc hậu suốt đời làm việc thiện. Di sản muôn năm tiếng để đời”. Sau này từ chiến trường trở về học tiếp đại học, tôi và Trần Ngọc Quyền, Cao Xuân Tài, La Đức Vực … những người lính từ các vùng quê nghèo khó nhọc nhằn và từ các đơn vị khác biệt, lúc về trường nông nghiệp và tốt nghiệp đại học đều lựa chọn gắn bó trọn đời mình với nghiên cứu và/ hoặc giảng dạy cây lương thực khoai, sắn, lúa và ngô.

Trần Ngọc Quyền người lính và cây sắn” là một thí dụ điển hình của người lính trở về sau cuộc chiến tranh giải phóng và thống nhất Tổ Quốc. Trần Ngọc Quyền đã gắn bó suốt đời với nghiên cứu phát triển cây sắn. Anh là tác giả chính của giống sắn KM94, KM60 được Nhà nước công nhận cấp quốc gia áp dụng cho toàn quốc, góp phần xóa đói giảm nghèo, làm giàu cho nhiều địa phương và gia đình. Anh đã cùng đồng đội dấn thân thầm lặng cho đời sống người dân lành no đủ hơn như người lính không tiếc xương máu trên chiến trường cho đất nước sống mãi. “Được mủa chớ phụ sắn khoai”. Trần Ngọc Quyền lưu dấu đời mình là tác giả chính của giống sắn KM94  giống sắn chủ lực đầu tiên làm thay đổi diện mạo của ngành sắn Việt Nam.

Một đội ngũ đông đảo các nhà khoa học, nhà giáo, nhà khuyến nông, nhà quản lý và người dân lao động giỏi ngành sắn đã tự nguyện dấn thân, tận tụy, say mê cho sự bảo tồn và phát triển bền vững ngành sắn Việt Nam như thế. Nền tảng khoa học và nghệ thuật chọn tạo giống sắn tốt đến nghiên cứu hoàn thiện quy trình biện pháp kỹ thuật thâm canh sắn tổng hợp, phù hợp cho từng vùng từng vụ . Sự lựa chọn vụ trồng và thời điểm thu hoạch hợp lý cho giống sắn tốt nhất, cách bón phân cân đối và hiệu quả, cách phòng trừ sâu bệnh chính hại sắn, cách tăng năng suất hạ giá thành sản phẩm sắn để nâng sức cạnh tranh cây trồng, đến sự kết nối sản xuất chế biến tiêu thụ hiệu quả để có thu nhập tốt hơn cho người dân. Đó là những kinh nghiệm và bài học thực tiễn nóng hổi, những bí quyết nghề nông và kỹ năng thực hành chuyên nghiệp.

Cây sắn và Việt  Nam gắn bó mật thiết trong sâu thẳm của tiềm thức văn hóa, đời sống và xã hội của nền văn minh lúa nước lấy lúa làm nền. Ngô, khoai, sắn là cửa ải của vấn đề lương thực, là thức ăn không thể thiếu của người dân và gia súc vùng cao. Cây sắn Việt Nam thành công vì cây sắn thân thiết máu thịt với người dân nhiều vùng đất  Việt.

Hoàng Kim

(còn nữa …)

Video yêu thích
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim  Ngọc Phương Nam  Thung dung  Dạy và học  Cây Lương thực  Dạy và Học  Tình yêu cuộc sống  Kim on LinkedIn  Kim on Facebook