Học không bao giờ muộn

HỌC KHÔNG BAO GIỜ MUỘN
Hoàng Kim

Cảm ơn giáo sư Trần Đăng Hòa đã chép tặng và chia sẽ bài “Lời thề Socrates dành cho giảng viên trong Viện Đại học Nghiên cứu (A Socrateic Oath for Faculty of Research Universities). Cám ơn bạn Hoài Vân đã chép tặng và chia sẻ ba mẫu chuyện lời vàng vô giá: 1. Vàng hay bùn, thứ nào giá trị hơn? 2. Gạo vẫn là gạo; 3. Một cốc nước và một hồ nước. Hoàng Kim dạy và học xin được chép lại và lưu về trang trường học và CNM365 để hiến tặng bạn đọc

Học không bao giờ muộn

LỜI THỀ SOCRATES DÀNH CHO GIẢNG VIÊN TRONG VIỆN ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU
(A Socratic Oath for Faculty of Research Universities)

1. Tôi xin tuyên thệ cống hiến sức mình cho sự tiến bộ và mở mang tri thức, nhận thức rằng tôi có nghĩa vụ đối với sinh viên, với lĩnh vực chuyên môn, với các giảng viên đồng nghiệp, với viện đại học, và với công chúng.

2. Tôi dấn thân vào nghề dạy học và xem nó như là một thiên chức đạo đức. Tôi thừa nhận nghiên cứu và hoạt động học thuật hàm chứa sự tín thác của công chúng và chấp thuận công việc chuyên môn như là một nghĩa vụ xã hội. Trong quá trình thực hiện những nghĩa vụ của mình, tôi sẽ dành cho công tác giảng dạy lẫn nghiên cứu lòng tận tâm bền bỉ, sáng tạo, và kiên định. Tôi sẽ theo đuổi kiến thức mới và những hoạt động sáng tạo một cách cẩn trọng phù hợp với những tiêu chuẩn nghề nghiệp cao nhất trong lĩnh vực của mình. Và tôi sẽ làm hết sức mình để phục vụ cộng đồng rộng lớn hơn. Khi thực hiện những nhiệm vụ này, tôi thừa nhận rằng giảng dạy, nghiên cứu, và phục vụ công chúng là những trách nhiệm căn bản của mỗi giảng viên đại học; rằng đó là những trách nhiệm cần phải được cân đối thường xuyên; và rằng trong khi những trách nhiệm này có tầm quan trọng như nhau, giảng dạy luôn là trọng tâm trong sứ mệnh của viện đại học.

3. Vì mục đích đó, tôi chấp nhận lòng tín thác hàm chứa trong việc truyền tải kiến thức để có được sự chính xác, công bằng, cân đối, và thống nhất trong cách trình bày chuyên môn của tôi và trong việc xử lý những quan điểm khác nhau. Dù giảng dạy chủ đề gì đi nữa tôi cũng sẽ thực hiện một cách nghiêm ngặt, nhưng cũng với tinh thần khai phóng, “nêu bật cái tổng quát trong bản thân cái cụ thể,” với tầm nhìn sâu, rộng và cách nhìn nhân bản đối với những vấn đề nền tảng, với bối cảnh, những mối quan hệ, và những hệ quả của nó.

4. Tôi sẽ tôn trọng sự chính trực trong mối quan hệ giữa giảng viên và sinh viên, ở khía cạnh cá nhân lẫn tri thức, nhằm loại bỏ từ trong ý thức những biểu hiện quá trớn nhằm thuyết phục người khác hay bao biện, cũng như đối với hành vi lạm dụng hay quấy rối.

5. Tôi sẽ rất cẩn trọng trong việc chuẩn bị cho các giờ giảng trên lớp, các buổi thảo luận, các buổi thực hành trong phòng thí nghiệm, hay những hoạt động khác và giám sát với cùng cung cách như vậy đối với việc chuẩn bị của các sinh viên trợ giảng cộng tác với tôi. Tôi sẽ khách quan, nghiêm khắc, và công bằng trong đánh giá sinh viên và sẽ có mặt trong các buổi thảo luận của sinh viên, những giờ tiếp sinh viên, những buổi thực hành trong phòng thí nghiệm, và những cuộc tiếp xúc chính thức khác bên ngoài giảng đường.

6. Cuối cùng, tôi sẽ tham gia vào đời sống của cộng đồng viện đại học, hợp tác với các đồng nghiệp của tôi trong những nỗ lực giáo dục và tham gia vào các hoạt động trong khuôn viên đại học. Và, trong khi phát triển sự nghiệp của chính mình, tôi sẽ khuyến khích, giúp đỡ, và hướng dẫn các đồng nghiệp của mình, đặc biệt là những người mới được bổ nhiệm, để họ có thể trở thành những giảng viên hiệu năng và những học giả thành công.Lời thề này do tôi tự nguyện thực hiện và gìn giữ với ý thức rằng đặc ân của quyền tự do học thuật được dành cho tôi đi liền với bổn phận của trách nhiệm nghề nghiệp để vinh danh và phục vụ sinh viên, ngành học, nghề nghiệp, đồng nghiệp, và viện đại học của tôi, và xã hội rộng lớn hơn.

Nguồn: “Tạo dựng tương lai (The Creation of the Future)” – Frank T.H. RhodesBiên dịch bởi Hoàng Kháng, Tô Diệu Lan. Cảm ơn Giáo sư Trần Đăng Hòa đã chép lại và chia sẻ

BA BÀI HỌC QUÝ GIÁ
Hoài Vân sựu tầm tuyển chọn và hiệu đính
Tháng 8 mùa thu, lá khởi vàng chưa nhỉ? (ảnh trên)


1. Vàng hay bùn, thứ nào giá trị hơn?

Một cao tăng hỏi: Anh cho rằng một hạt vàng và một đống bùn, thứ gì tốt hơn?Người cầu đạo đáp: “Tất nhiên là vàng rồi!”Vị cao tăng mỉm cười, nói tiếp: “Vậy nếu anh là một hạt giống thì sao?”Lời bình: Trên thế giới này không có cái gì là xấu, tốt tuyệt đối. Chỉ cần phù hợp với bạn sẽ là tốt.

2. Gạo vẫn là gạo

Một thanh niên thỉnh giáo vị đạo sĩ: “Sư phụ, có người nói con là thiên tài, cũng có người mắng con là ngốc nghếch, ý kiến của thầy thế nào ạ?”“Vậy con đánh giá mình thế nào?” – vị đạo sĩ hỏi lại.Người thanh niên nọ vẻ mặt ngơ ngác.“Ví dụ một cân gạo, trong mắt người làm bánh thì nó là bánh nướng, trong mắt người nấu rượu thì nó là rượu, trong mắt người ăn xin thì đó là một bữa cơm cứu mạng. Còn gạo thì vẫn là gạo mà thôi.”Lời bình: Cách bạn tự đánh giá bản thân mình có vai trò quyết định đến giá trị của chính bạn.

3. Một cốc nước và một hồ nước

Đạo trưởng có một đệ tử thường hay oán thán. Một hôm, ông bỏ muối vào một cốc nước và bảo người đó uống. Đệ tử nói: “Mặn đến phát đắng.”Vị đạo trưởng tiếp tục bỏ nhiều muối hơn vào hồ nước và bảo đệ tử thử lại. Sau khi uống xong, người này nói: “Nước rất tinh khiết và ngọt”.Lúc này, vị đạo trưởng mới nói: “Đời người, đau khổ chính là muối, vị mặn của nó được quyết định bởi thứ vật dụng chứa nó.”Lời bình: Những người thường hay ca thán, oán trách thế giới, hãy xem lại liệu có phải trái tim của mình quá hẹp hòi?(Lạng mụm có chỉnh sửa)

“Nghĩ về nhau hóa nên gần/ Còn hơn chỉ cách vài phân hững hờ” Thơ ảnh Hoahuyen Đào Ngọc

HỌC KHÔNG BAO GIỜ MUỘN
Hoàng Kim


Hôm nay chúng ta cùng đọc bài NHỚ ÔNG với thư trao đổi của cu Nguyễn Xiển gửi cụ Đỗ Mười; cùng nghiên cứu bài giảng tóm tắt PHƯƠNG PHÁP LUẬN KHOA HỌC và trích yếu 20 sách hay của PGS. TSKH Phan Dũng; cùng nghiền ngẫm CHÚ NĂM tản văn sâu sắc của nhà văn Phan Chí Thắng. Học không bao giờ muộn. https://hoangkimlong.wordpress.com/category/hoc-khong-bao-gio-muon/

NHỚ ÔNG
Nam Nguyen 28 Tháng 9, 2018

Lời PGSTSKH. Phan Dũng (9 8 2020): Thư của ông Nguyễn Xiển, người 40 năm làm Phó rồi Tổng thư ký Đảng xã hội Việt Nam gửi Tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam Đỗ Mười cách đây 26 năm.

Giữa những năm 90 ông Xiển đã điếc nặng, đi lại cũng khó khăn hơn rồi. Ông không được hút thuốc lá nữa, nhưng vẫn có thể nhấm nháp mỗi bữa một chút bia. Thỉnh thoảng có học trò cũ, anh chị em trí thức hay Việt kiều qua thăm ông vui lắm. Các con cháu phải đọc báo thật to cho ông nghe, còn tivi thì phải vặn hết cỡ volume ông mới nghe được. Bà lúc này cũng mệt dài dài, phải nằm một chỗ, không chăm sóc được cho ông như trước nữa. May mà có nhiều con gái, con trai ở gần và qua lại luôn để ông đỡ buồn.

Chẳng còn giữ chức vụ nào nữa, tuổi cao lắm rồi nhưng vẫn có nhiều người muốn hỏi ý kiến ông, muốn ông cho ý kiến với lãnh đạo về việc này, việc khác. Tôi nhớ có một tối ông tiếp một chị trung niên còn khá trẻ, khi chị về rồi ông mới bảo “Đấy là vợ ông Trần Xuân Bách đấy, thương lắm, chả biết giúp thế nào…”. Viết hồi ký cũng là một việc để ông vận dụng trí lực, chống với tuổi già.

Đây có lẽ là một trong những bức thư cuối cùng của ông Xiển, tôi xin đăng lại mà không có comment nào, các bạn hãy tự đọc và chiêm nghiệm…

THƯ GỬI ĐỒNG CHÍ ĐỖ MƯỜI
Hà Nội, ngày 12 tháng 1 năm 1994

Kính gửi: Đồng chí Đỗ Mười

Thưa Anh.
Trước hết, tôi xin cảm ơn Anh đã cho người đến thu ý kiến của tôi đề đạt với hội nghị giữa nhiệm kỳ. Tôi luôn quan tâm với vận mệnh của đất nước, nhưng với cái tuổi 87, tuổi gần đất xa trời, trí óc tôi không còn được minh mẫn như trước nữa, e có những điều suy nghĩ không được đúng chăng! Tôi đã trao đổi với anh Nguyễn Lân và cùng nhau viết nên bản góp ý này.

Cũng may là tôi còn có vinh dự được nhiều anh em trí thức cũ và mới quý mến và tin cậy. Trong số đó có những đồng chí cũ của tôi ở Đảng Xã hội Việt Nam và một số anh em trí thức trẻ, kể cả mấy người là đảng viên cộng sản.Vậy tôi xin trình bày với anh một số thắc mắc, băn khoăn của anh em để anh xem xét. Họ nói với tôi nhiều vấn đề nhưng chủ yếu là hai điều chính sau đây:

Một là mối quan hệ giữa Đảng với quần chúng.
Hai là quan hệ giữa Đảng với trí thức.

Họ nói: “Đảng luôn tuyên bố là Đảng hoàn toàn vì dân, thậm chí là đầy tớ trung thành của dân. Nhưng trong thực tế, từ trung ương đến địa phương, người dân ngoài Đảng hoàn toàn bị lép vế, thậm chí như là thứ dân”.

Họ cho rằng số đảng viên so với toàn dân chỉ chiếm một tỉ lệ nhỏ, nhưng từ ban lãnh đạo xã đến chính phủ trung ương, rất hiếm có người ngoài Đảng tham gia. Trong hội đồng nhân dân các cấp cũng như trong Quốc hội, có mấy ai là người ngoài Đảng.

Nhớ lại khi Bác Hồ mới về lãnh đạo đất nước, họ thấy trong Chính phủ của Bác cũng như ở các cơ sở, đa số là những người ngoài Đảng tin Bác và tin Đảng, tận tụy công tác đến cuối đời. Nhìn lại thấy rất ít người mắc khuyết điểm.

Đến nay thì từ chủ tịch xã, phường đến chánh, phó chủ nhiệm các khoa, trưởng phó phòng hành chính, tuyệt đại bộ phận đều phải là đảng viên. Mà buồn thay trong cái quốc nạn tham nhũng hiện nay thì có thể nói thủ phạm phần nhiều là những đảng viên, vì chỉ họ mới có quyền để mà tham nhũng!

Hôm trước, tôi có báo cáo với anh Phạm Văn Đồng là nhiều người rất thắc mắc về có ý định đưa ảnh bà Nguyễn Thị Định vào thờ trong đền Hai Bà Trưng. Anh Đồng đã cho đi điều tra. Tôi mong sẽ ngăn ngừa được những việc làm thiếu thận trọng như vậy cũng như việc xâm phạm Tháp Rùa trên Hồ Gươm.

Về vấn đề trí thức, anh chị em có nhiều thắc mắc. Họ hỏi tôi: Có phải trí thức ngày nay kém các bác ngày xưa mà trong chính phủ, các cơ quan, kể cả các viện khoa học, hầu như không có một người lãnh đạo nào là người ngoài Đảng.

Họ kể chuyện rằng hiện nay ở Trung Quốc, nhiều viện trưởng, chủ nhiệm khoa trường đại học là những Hoa Kiều ở ngoại quốc được mời về. Trong khi đó cũng có những Việt kiều đóng những vai quan trọng trong chính giới và nhất là trong các ngành kinh tế của các nước tư bản. Liệu Đảng ta có dám mời họ về giữ những nhiệm vụ như thế không?

Họ nói: Gần đây, Đảng tuyên bố trí thức là một trong ba thành phần cơ bản của nhân dân, nhưng sao trí thức ngoài Đảng lại không được Đảng tin tưởng? Trái lại, họ còn bị rẻ rúng nữa. Một nhà trí thức lớn như Trần Đức Thảo đã từng tranh đấu thắng lợi với một nhà tư tưởng trứ danh như Jean-Paul-Sartre mà chỉ vì nói thẳng trong vụ Nhân văn – Giai phẩm mà bị bỏ rơi trong bao nhiêu năm. Đến khi ông ta chết ở Pháp, được Pháp trọng thị, thì ta mới đề cao trong báo chí. Anh em cho đó là một việc đáng buồn! Một trí thức khác như Nguyễn Mạnh Tường, 22 tuổi đỗ hai bằng tiến sĩ ở Pháp, khi về nước tham gia kháng chiến được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng và hoàn thành xuất sắc, nhưng chỉ vì phát biểu không đúng theo chủ trương của Đảng mà bị bắt ngồi xó trong bao nhiêu năm, đến nỗi trở thành một người bất mãn, khiến gần đây cho xuất bản quyển “Un excomunié” rất tệ hại.

Gần đây, một trí thức lớn là Nguyễn Khắc Viện đã có công to trong kháng chiến chống Pháp và trong phổ biến văn hoá Việt Nam, thế mà tuy đã là đảng viên, nhưng chỉ vì nói thẳng mà bị coi như một kẻ phản động.

Một trí thức lỗi lạc khác là Phan Đình Diệu, một nhà khoa học được nhiều trường Đại học trên thế giới ca tụng nhưng chỉ vì trình bày thẳng thắn những ý kiến của mình mà bị hắt hủi, đến nỗi các báo chí không được đăng những bài đáp lại những lời phê phán của người khác.

Chắc anh còn nhớ lại nội dung câu chuyện giữa chúng ta trong buổi trao tặng huân chương sao vàng cho Đảng Xã hội Việt Nam trước khi kết thúc 40 năm hoạt động. Tôi có nói với Anh tại sao tôi không gia nhập Đảng Cộng sản: “Hồ Chủ tịch đã giao cho tôi làm Phó tổng thư ký rồi Tổng thư ký Đảng Xã hội Việt Nam. Bây giờ đã già rồi, tôi vào Đảng Cộng sản làm gì!”.

Sau khi tuyên bố thôi hoạt động thì chúng tôi an phận thủ thường. Tuy không nhắc lại chuyện cũ, nhưng cũng thật khó hiểu vì sao khi đăng tin cáo phó hoặc mừng thọ một số đảng viên Xã hội hay Dân chủ, kể cả các nguyên ủy viên Ban chấp hành Trung ương, thì báo chí ta không dám nói đến khía cạnh hoạt động này của họ. Trường hợp đưa tin mừng đại thọ 90 tuổi của anh Hoàng Minh Giám trên báo Nhân dân (có đăng ảnh anh đến thăm gia đình) là một ví dụ điển hình. Vì sao lại không dám nhắc đến việc làm Phó Tổng thư ký Đảng Xã hội Việt Nam của anh ấy trong mấy chục năm qua, nhưng lại nêu đã từng làm Phó chủ tịch Quốc hội (một chức vụ anh Giám chưa bao giờ làm). Tôi đã đích thân yêu cầu Báo Nhân Dân đính chính nhưng đã không được đáp ứng đúng mức. Việc viết lịch sử cách mạng Việt Nam gần đây, trong đó có lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, thường quá chú trọng đến thành tích quy công cho Đảng, nhưng lại chưa nêu đúng mức hoặc bỏ qua những sai lầm, khuyết điểm (thậm chí có lúc nghiêm trọng) cũng như vai trò, đóng góp của quần chúng, những người ngoài đảng. Bản sơ thảo lịch Quốc hội khoá I là một ví dụ. Những bài viết về đăng trên một số báo gần đây không dám đề cập đến 40 năm của tôi trong Đảng Xã hội Việt Nam.

Tôi xin nêu thí dụ gần đây nhất: Nhà báo Hoàng Phong có viết một bài về sự nghiệp của tôi đăng trên báo Đoàn kết của Hội Việt kiều tại Pháp. Mặc dù rất thân, song cũng không dám đả động gì đến 40 năm làm Phó rồi Tổng thư ký Đảng Xã hội Việt Nam của tôi. Một số bạn thân có đề nghị tôi nhắc lại trong dịp này, những ý kiến mà tôi đã phát biểu ở Mặt trận và Quốc hội mà không được chấp nhận. Tôi không muốn nhắc lại chuyện cũ, chỉ đề nghị những việc gì Đảng nhận thấy sai thì phải sửa. Nếu Đảng tiếp tục đối xử với Anh Nguyễn Khắc Viện, Anh Phan Đình Diệu như hiện nay thì sẽ không được lòng tin ở trong nước cũng như trí thức Việt kiều ở ngoài nước. Trí thức Việt Nam khao khát độc lập, tự do, dân chủ, không thể bằng lòng với chế độ chưa có tự do báo chí – ngôn luận như hiện nay. Xin Đảng phải sáng suốt hơn các Đảng khác, phải thay chế độ “đảng trị” bằng chế độ “đức trị”.

Xin chân thành cảm ơn.

Kính chúc anh dồi dào sức khỏe, hoàn thành sứ mệnh cao cả của mình.

Kính thư

Đồng kính gửi:
– Các đồng chí ủy viên Bộ Chính trị.
– Đồng chí Cố vấn Phạm Văn Đồng.”

Thương nhớ ông vô cùng!

Nam Nguyen

Sách hay là bạn quý
Hoàng Kim cám ơn PGS. TSKH Phan Dũng đã tặng sách hay

Thư ngỏ tặng sách trên mạng
của PGS. TSKH Phan Dũng


Tp. Hồ Chí Minh, ngày 26/5/2017

Kính gửi các bạn thật sự trăn trở, thật sự lo lắng về tình hình giáo dục-đào tạo Việt Nam trong suốt thời gian dài.

Thưa các bạn:

Đã gần 70 tuổi, tôi xin phép xưng hô “tôi – các bạn” cho thân mật.Tôi là Phan Dũng, PGS. TSKH, người sáng lập và giám đốc Trung tâm Sáng tạo Khoa học-kỹ thuật (TSK) thuộc Trường đại học khoa học tự nhiên, Đại học quốc gia Tp. Hồ Chí Minh từ năm 1991 đến 2014.

Tôi viết thư ngỏ này nhằm thông tin đến các bạn một “điểm sáng” trên bức tranh giáo dục-đào tạo không mấy phấn khởi của nước nhà. “Điểm sáng” này là những kết quả việc làm của chúng tôi hơn 40 năm qua, thể hiện ở mấy đặc điểm sau:
– Chưa từng có ở Việt Nam từ trước đến nay.
– Hiện đang là duy nhất ở Việt Nam.
– Đối với thế giới vẫn còn đang rất mới.
– Những người học đã thu được những ích lợi rất to lớn trong cuộc sống, công việc cả về nhận thức lẫn hành động, cảm thấy hạnh phúc hơn so với trước khi học.

Triết lý của chúng tôi là giáo dục-đào tạo phải xây dựng những người học hạnh phúc. Biện pháp thực hiện của chúng tôi là chọn, biên soạn và dạy môn học trang bị cho người học những năng lực cần thiết để người học biết mưu cầu hạnh phúc và biết cách đạt được hạnh phúc phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện cụ thể riêng của mỗi người, có những đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của xã hội, đất nước.

Môn học được chúng tôi chọn, biên soạn và dạy là Phương pháp luận sáng tạo và đổi mới (TRIZ mở rộng), viết tắt là PPLSTVĐM (TRIZ mở rộng). TRIZ có nghĩa là Lý thuyết giải các bài toán sáng chế với tác giả G.S. Altshuller. Môn học này dạy các phương pháp và các kỹ năng tư duy sáng tạo tiên tiến nhất trên thế giới hiện nay, giúp người học giải quyết tốt các vấn đề và ra quyết định đúng trong suốt cuộc đời của mỗi người. Đến nay, chúng tôi đã dạy hơn 500 khóa học cơ bản và nâng cao cho hơn 20.000 người ở trong và ngoài nước, đủ mọi thành phần kinh tế, xã hội, chuyên môn, nghiệp vụ, có độ tuổi từ 15 đến 74, từ học sinh đến tiến sỹ, từ anh đạp xích lô, chị nội trợ, tiểu thương đến các cán bộ cấp vụ, thứ trưởng.

Chúng tôi đã tiết kiệm cho xã hội khoảng 100 triệu USD vì người Việt Nam không học tại TSK thì phải học ở nước ngoài với giá học phí 500 USD một người, một ngày. Ngoài ra còn phải tính đến các chi phí khác như vé máy bay khứ hồi, ăn, ở, đi lại… tại chỗ. Trong khi đó, suốt hơn 40 năm qua chúng tôi hoạt động tự trang trải, không dùng tiền từ ngân sách nhà nước.

Mặt khác, ngoài 20 quyển sách bằng tiếng Việt viết về PPLSTVĐM (TRIZ mở rộng), chúng tôi còn công bố các công trình nghiên cứu dưới dạng các báo cáo, báo cáo chính, các bài báo, các bài báo mời ở các nước như Nga, Mỹ, Anh, Hà Lan, Nhật, Hàn Quốc, Singapore, Malaysia, Thái Lan.

Thông tin mà tôi gửi đến các bạn tập trung trong quyển sách có tựa đề “Giáo dục và đào tạo: xây dựng những người hạnh phúc nhờ sáng tạo (một số kết quả thu được trong hơn 40 năm qua)” (xem hình).

Tôi xin tặng các bạn quyển sách nói trên.

Mời các bạn click vào địa chỉ sau:http://cstc.vn/papers/SThoc-13_kemThuNgo_saved.pdf

Quyển sách có Mục lục ở trang 5 nhưng để các bạn tiện theo dõi, tôi xin tóm tắt nội dung:

– Lý luận khoa học là cơ sở triết lý giáo dục-đào tạo xây dựng những người hạnh phúc và biện pháp thực hiện triết lý của chúng tôi được trình bày từ trang 15 đến trang 140.

– Du nhập, phổ biến và phát triển PPLSTVĐM (TRIZ mở rộng) ở Việt Nam được trình bày từ trang 141 đến trang 171.

Tiếp theo là các bản thu hoạch, thư cảm nhận của các học viên sau khi học môn PPLSTVĐM (TRIZ mở rộng). Bạn nào quan tâm nhiều hơn có thể đến TSK đọc nhiều ngàn bản thu hoạch tương tự. Mỗi bản thu hoạch của học viên (người thực, việc thực) có thể coi là truyện ngắn thậm chí rất ngắn, tâm sự về các thay đổi tích cực, các áp dụng của học viên sau khi học môn PPLSTVĐM (TRIZ mở rộng) nên rất dễ đọc với độ tin cậy cao. Quả thật, sau khi học, các học viên thấy mình hạnh phúc hơn.

Các bản thu hoạch của các học viên chứng minh chúng tôi đã chọn triết lý giáo dục-đào tạo xây dựng những người hạnh phúc và thực hiện triết lý đó trên thực tế hơn 40 năm qua là đúng. Chúng tôi cho rằng, chúng tôi đã thành công. Chính vì vậy, chúng tôi mới thông tin đến các bạn thông qua quyển sách tổng kết các việc làm của chúng tôi.

Các bản thu hoạch của các học viên này được sắp xếp theo thứ tự sau:

1. Thu hoạch nêu lý do thúc đẩy học viên đi học môn PPLSTVĐM (TRIZ mở rộng) và các ích lợi trình bày từ trang 171 đến trang 252.

2. Thu hoạch của học sinh, sinh viên trình bày từ trang 252 đến 325.

3. Thu hoạch của công nhân, tiểu thương, người làm nghề tự do trình bày từ trang 325 đến trang 355.

4. Thu hoạch của những người trình độ đại học trình bày từ trang 355 đến trang 395.

5. Thu hoạch của các nhân viên, cán bộ quản lý làm việc trong các cơ quan nhà nước trình bày từ trang 395 đến trang 432.

6. Thu hoạch của các nhân viên, cán bộ quản lý làm việc trong các công ty tư nhân, nhà nước, liên doanh trình bày từ trang 432 đến trang 541.

7. Thu hoạch của các thầy cô giáo, các cán bộ quản lý giáo dục các cấp từ mầm non đến sau đại học trình bày từ trang 541 đến trang 663.

8. Các vần thơ thu hoạch của các học viên trình bày từ trang 664 đến trang 709.

9. Thu hoạch của các cán bộ quản lý, giảng dạy và nghiên cứu trong các lớp tôi dạy ở nước ngoài trình bày từ trang 710 đến 724.

Tiếp theo là 8 phụ lục rất nên đọc.Bạn không nhất thiết đọc lần lượt mà có thể chọn đề tài nhất định theo số thứ tự trang đã viết ở trên để đọc, tùy theo sự quan tâm của mình. Ví dụ, bạn nào không quan tâm phần lý luận có thể đọc ngay phần các bản thu hoạch của các học viên từ trang 171, hoặc bạn nào quan tâm thu hoạch của các học viên là những người làm việc trong các công ty tư nhân, nhà nước, liên doanh, xin đọc từ trang 432 đến trang 541…

Vì sự phát triển lành mạnh, đúng hướng của giáo dục và đào tạo Việt Nam, vì sự nghiệp chung, vì tương lai của nước nhà, tôi tha thiết mong các bạn chia sẻ “thư ngỏ” này, trước hết cho các bạn của bạn trên Facebook, cho càng nhiều người biết và đọc quyển sách càng tốt.

Các bạn quan tâm thêm các hoạt động mở lớp học thường xuyên của TSK… xin truy cập website của TSK: http://cstc.vn.

Các bạn quan tâm thêm các hoạt động của tôi, xin vào Google đánh cụm từ “PGS. TSKH. Phan Dũng”.

Các ý kiến trao đổi xin gửi về địa chỉ email: phandung.tsk@gmail.com

Trân trọng cảm ơn các bạn rất nhiều và chúc các bạn mọi điều tốt lành nhất.

Phan Dũng

CHÚ NĂM
Phan Chí Thắng


Quê tôi không có lệ gọi người theo thứ tự trong nhà như dân Nam Bộ. Tôi không rõ chú tên Năm hay là thứ 5 trong gia đình. Trong số đồng hương với cha mẹ tôi, chú là người hay đến chơi với cha mẹ tôi nhất.

Tôi đặc biệt để ý đến chú vì chú chẳng bao giờ nói chuyện với tôi, ngoài một lần chú bảo chú đi cách mạng là theo ba cháu chứ hồi đó chú chỉ biết cách mạng là đánh Pháp giành độc lập thôi. Chú không nói chuyện với tôi vì tôi còn trẻ con và vì chú còn bận nói chuyện với cha tôi.

Chú nhỏ con, gầy gò. Trên người chú duy có đôi mắt là sáng, còn lại không có gì đáng chú ý. Chú là công an nhưng chưa bao giờ tôi thấy chú mặc sắc phục nên không biết chú chức gì, làm việc gì. Quần áo chú mặc trên người cũng tầm tầm như bao cán bộ công nhân viên hồi đó. Quần kaki tem phiếu, áo sơ mi cũng tem phiếu. Mùa đông thêm chiếc áo đại cán kaki chắc cũng tem phiếu.

Bao giờ chú cũng chở vợ trên chiếc xe đạp nam có lẽ hơi cao so với chú đến thăm cha mẹ tôi. Vợ chú gầy như con mắm, môi thâm, da vàng và mắt lộ bạch, di chứng nhiều năm sốt rét rừng. Cô chú không có con. Đàn ông không con không sao, đàn bà không con thường khô đét, khó tính và tự kỷ.

Tôi chưa từng thấy người đàn bà nào ít nói và buồn bã như cô Năm và cũng chưa thấy ai chăm vợ như chú ấy. Nhớ mãi mỗi lần ra về, chú Năm dựng xe đạp sát vỉa hè, ngồi lên yên, một chân chống lên vỉa hè cho vững, đợi cô ngồi đàng hoàng trên booc ba ga rồi chú mới cong lưng đạp xe đi.

Có những đợt bặt vài năm cô chú không đến nhà tôi. Cha tôi nói chắc chú đi công tác xa Hà Nội. Cha không nói chú đi đâu, có thể cha cũng không biết. Sau 1975 tôi mới biết là chú đi B. Con người gầy gò nhỏ thó đó vượt Trường Sơn nhiều lần.

Sau mỗi lần đi B ra Hà Nội chú lại chở cô đến nhà tôi chơi. Chú rì rầm trò chuyện với cha tôi trong khi cô được mẹ tôi châm cứu và cho ít thuốc bổ. Còn tôi giả vờ học bài nhưng căng tai nghe cha chú nói chuyện. Lúc nào cần để tôi không hiểu, họ dùng tiếng Pháp.Sau 1975 chú chuyển về Huế, vẫn làm công an. Từ đó tôi ít gặp chú. Năm 1985, một lần về quê tôi đạp xe tìm thăm chú. Chú người làng khác, bên kia đường xe lửa. Ngôi nhà ba gian bình thường, sân láng xi măng nằm trong khu vườn nhỏ. Không có vẻ gì là chú làm to. Trên tường ngoài ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh không thấy treo bằng khen huân huy chương gì cả. Người như chú bét ra phải có huy chương chống Pháp và huy chương chống Mỹ.

Chú về hưu được mấy năm, ở nhà làm vườn. Chú pha trà mời tôi uống, miệng ngậm điếu sâu kèn như mọi người Huế xưa, cô xuống bếp luộc khoai đãi cháu. Cô gầy hơn xưa, tóc bạc trắng. Chú biểu tôi kể chuyện Hà Nội. Tôi hạ giọng thì thầm, bắt chước kiểu cha tôi trước đây nói chuyện với chú:
⁃ Đại hội tới có nhiều cái mới lắm ạ.

Đôi mắt chú vốn đã sáng nay lấp lánh. Chắc hẳn cán bộ đảng viên như chú mong chờ đổi mới lắm. Tiếc là tôi không biết gì hơn để nói với chú về Đại hội.

Cô mang nồi khoai ra, bốc khói thơm lừng. Tôi ăn khoai, ngắm chú bóc vỏ mời cô ăn. Họ có hạnh phúc không nhỉ? Cặp vợ chồng thời chiến mấy khi gần nhau, lại không con cái. Ta là lọ hoa, con cái như bông hoa. Lọ hoa không có hoa thật buồn.

Mà hạnh phúc là gì. Nếu hạnh phúc là được thương yêu nhau, được cho nhiều hơn nhận thì chú Năm là người hạnh phúc. Chú hài lòng với thực tại, nghĩa là chú hạnh phúc?

Cuộc mưu sinh làm tôi ít có dịp thăm chú. Đám tang chú không ai báo, mà nếu biết chắc tôi cũng không bay về Huế kịp.

❤️

Có lẽ tôi đã quên chú Năm như quên nhiều người khác. Họ nhiều lắm, không có gì đặc biệt và tự họ không thấy mình đặc biệt, nếu năm ngoái tôi không về quê lên đồi thắp hương cho người bà con trong họ.

Người Huế rất coi trọng mồ mả. Mả to đẹp gọi là lăng. Thường chôn người chết trên đồi hoặc vùng đất cao. Mỗi năm một nhiều thêm lên những ngôi mộ mới, đồi chi chít mộ.

Lăng của người bà con tôi xây đã lâu, cũ kỹ nằm tít trên cao. Đập vào mắt tôi là một cái lăng đôi còn khá mới, xây kỹ và đẹp. Thấy tôi tò mò, đứa cháu chở xe đưa tôi đi thăm mộ nói lăng ôn Năm bà Năm đó. ⁃ Ôn Năm nào? ⁃ Ôn Năm công an lính của ba cậu hồi xưa.

Tôi thắp mấy nén hương cắm trước bia, vái mấy vái. Bia ghi tên ông bà Năm. Dưới có dòng chữ “con cháu bác sĩ Tôn Thất Tân đồng phụng lập”

Thật kỳ lạ, thường là nam nữ tử tôn đồng phụng lập, nôm na là con cháu nội ngoại cùng xây lăng này. Chú Năm không con. Lăng lại do người khác họ xây.

Thằng cháu tôi, hiện làm Phó công an Phường liền kể: ⁃ Khi con trai của bác sĩ Tôn Thất Tân từ Mỹ về ra Phường xin phép xây lăng cho ôn Năm mọi người mới biết câu chuyện từ năm 1945.Sau Cách mạng tháng Tám, chính quyền non trẻ có một số người cực đoan và manh động. Cụ Phạm Quỳnh bị giết trong trường hợp này. Chú Năm lúc đó trong đội diệt tề, là đội chuyên ám sát những người làm cho Pháp, được lệnh giết bác sĩ Tân. Nhận thấy bác sĩ Tân là người nhân hậu, tuy làm cho Pháp nhưng làm thầy thuốc chứ không chống cách mạng, ôn Năm đột nhập vào nhà bác sĩ Tân, nói rõ nhiệm vụ của mình phải giết bác sĩ và khuyên bác sĩ hãy trốn vào Sài Gòn hành nghề, đừng ở Huế nữa. Do không hoàn thành nhiệm vụ ôn Năm bị kỷ luật.

Ông bác sĩ kịp chạy vào Sài Gòn, không tham gia chính trường dù nhiều lần được người Pháp và ông Diệm mời ra làm việc. Sau 75 ông đưa cả gia đình sang Mỹ định cư. Trước khi chết, ông kể với người con trai cả, cũng là bác sĩ, về ông Năm và việc ông Năm cứu sống ông năm 1945 như thế nào.

Thực hiện di nguyện của cha, ông bác sĩ về quê, xin xây lăng cho cô chú Năm.

Đúng ngày giỗ chú Năm, cả nhà ông bác sĩ từ Mỹ về, đông mấy chục người, mời thầy chùa tụng kinh làm lễ trước lăng, đông và vui lắm.Tôi lại tự hỏi cô chú Năm có hạnh phúc không nhỉ, hạnh phúc là gì?

Hạnh phúc là được làm người tử tế.

HỌC KHÔNG BAO GIỜ MUỘN
Hoàng Kim

Đường trần tỏa sáng ý thơ
Thênh thênh dạo bước bến mơ thỏa tình
Em vui đạt được ý mình
Anh mừng giống mới sắp thành niềm vui

Lúa thí nghiệm vụ Hè Thu tại Trung tâm DTARC Tập đoàn Lộc trời, ở ấp Hòa Tân, xã Định Thành, huyện Thoại Sơn , tỉnh An Giang, đang ngậm sữa đến chín, ảnh Dương Văn Chín

MƯỜI THÓI QUEN MỖI NGÀY
Hoàng Kim

1. Vui khỏe phúc hậu, an nhàn vô sự là tiên
2. Biết dưỡng sinh, sống quen thanh đạm nhẹ mình
3. Hưởng ánh nắng, khí trời và sương mai mỗi sáng
4. Dạy và học tình yêu cuộc sống cnm365 mỗi ngày
5. Đi bộ và dọn vườn, tập thể dục mỗi ngày nữa giờ
6. Tắm rửa sạch sẽ mỗi ngày có lợi cho sức khỏe
7. Luyện thói quen đi lại ít phút sau mỗi giờ làm việc
8. Sau khi đi làm về cần nghĩ ngơi 15 phút mới tắm
9. Khi người mệt mỏi tốt nhất ngủ ngon và nghỉ ngơi
10 Buông bỏ những dư thừa và hư danh giả tạm

MƯỜI TƯ DUY TÍCH CỰC

Ai đúng ai sai, mình không sai là được
Người già người trẻ, cứ vui khỏe là được
Việc nhiều lộc ít, làm xong việc là được
Tận tâm tiết kiệm, đừng lãng phí là được
Bất kể giàu nghèo, cứ hoà thuận là được
Không kén ngon dở, cứ sạch nóng là được
Bất luận đẹp xấu, cứ tốt duyên là được
Nhà lớn nhà nhỏ, cứ ấm no là được
Xe mới xe cũ, cứ chạy tốt là được
Sung túc hay nghèo, cứ bình an là được

TRẠNG TRÌNH DƯỠNG SINH THI
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491–1585)


Giữ khí, gìn tinh, lại dưỡng thần
Ít lo, ít muốn, ít lao thân.
Cơm nên vừa bụng, đừng nhiều vị,
Rượu chỉ vài phân, chớ qúa từng.
Miệng cứ câu đùa, vui miệng mãi,
Bụng thường nghĩ tốt, bụng lâng lâng.
Bốc đồng, biến trá, thôi đừng hỏi,
Để tớ tiêu dao đến tuổi trăm.

(Bản dịch của GS. Lê Trí Viễn)

BẢY BƯỚC ĐẾN HẠNH PHÚC
1. Suy nghĩ ít lại, Cảm nhận nhiều hơn!
2. Bớt đi khó chịu, Mỉm cười nhiều hơn!
3. Nói ít lại, Lắng nghe nhiều hơn!
4. Xem it lại, Hành động nhiều hơn!
5. Phán xét ít lại, Chấp nhãn nhiều hơn!
6. Phàn nàn ít lại, Trân trọng nhiều hơn!
7. Sợ hãi ít lại, Yêu thương nhiều hơn!

CHÍN ĐIỀU LÀNH SỨC KHỎE

1) Cười nhiều Giận ít
2) Vui nhiều Lo ít
3) Làm nhiều Nói ít
4) Đi nhiều Ngồi ít
5) Rau nhiều Thịt ít
6) Chay nhiều Mặn ít
7) Chua nhiều Ngọt ít
8) Tắm nhiều Lười ít
9) Thiện nhiều Tham ít

BÀI TẬP THỞ DƯỠNG SINH

Cách thở dưỡng sinh có nguồn gốc từ bài tập thở Ấn Độ tên pranayama (điều hòa hơi thở 478), hiện vẫn được áp dụng trong thiền, yoga, bao gồm thở vào trong 4 giây, giữ hơi trong 7 giây và thở ra trong 8 giây, đếm thầm trong đầu. Kỹ thuật thở này giúp bạn thư giản,nhanh hồi sức, ngủ nhanh, ngon và sâu , Cách điều hòa hơi thở 478 là sự tập trung chú ý luyện thở thay vì suy nghĩ lo lắng khi bạn nằm xuống ngủ. Các bước thực hiện:

Bước 1: Thở ra, hoặc thổi hơi ra hoàn toàn bằng miệng. Lưu ý thở mạnh, tạo thành tiếng. Đầu lưỡi đặt đằng sau răng hàm trên.
Bước 2: Đóng miệng, hít nhẹ nhàng bằng mũi, đếm thầm trong đầu đến 4.
Bước 3: Nín thở, đếm đến 7.
Bước 4: Lại thở mạnh ra thành tiếng, đếm đến 8.
Bước 5: Đóng miệng vào và hít nhẹ nhàng, lặp lại toàn bộ quá trình thêm ba lần nữa.

Nếu kỹ thuật này chưa đủ giúp bạn ngủ nhanh thì nên được kết hợp với các vật dụng hỗ trợ như mặt nạ ngủ, nút tai, nhạc thư giãn, tinh dầu khuếch tán hoa oải hương hoặc tránh uống nước có cafeine trước khi ngủ.

QUY TẮC VÀNG BA PHÚT

Phương pháp đánh răng 333

Mỗi ngày nên đánh răng 3 lần, sau bữa ăn 3 phút, mỗi lần đánh 3 phút. Nguyên tắc cơ bản khi đánh răng là chải sạch mọi mặt, từ bên trong lẫn bên ngoài của hàm răng.

Dưỡng tâm 3 phút sau khi tỉnh dậy

Nhắm mắt dưỡng tâm 3 phút sau khi tỉnh dậy rồi từ từ vận động tứ chi và đầu cổ.đừng vội bật nhanh dậy như khi người lính chiến tranh. Người già bị huyết áp cao hoặc mắc bệnh tim, mỗi khi thức giấc không nên ngồi dậy ngay; 25% trường hợp đột quỵ và đột tử xảy ra vào buổi sáng từ 7h đến 8h.

Đun nước thêm 3 phút sau khi sôi

Khi đun nước cần làm theo các bước: Trước tiên, để nước trong ấm một lúc rồi mới bắt đầu đun sôi; khi nước sôi mở nắp ấm; cuối cùng đợi nước sôi tầm ba phút và để lửa nhỏ. Cách đun này giúp các chất có hại trong nước bay hơi.

Ăn uống nóng lạnh cách nhau 3 phút

Không ăn uống nóng lạnh cùng lúc hại sức khỏe mà tối thiểu cách 3 phút. Ăn đồ nóng huyết quản sẽ giãn ra, nếu uống nước lạnh ngay, huyết quản đột ngột co lại làm huyết áp tăng cao dẫn đến đau đầu, buồn nôn, đau bụng.

Học cách hãm trà đừng nóng vội

Trà ngon, cà phê ngon phải biết pha đúng cách, đúng gu phải biết cách pha trà không nóng vội Ngâm trà trong nước 70-80 độ C khoảng 3 phút sau đó thay nước và tiếp tục ngâm trà thêm 3 phút nữa làm tăng hương vị của trà, giúp cafein tiết ra uống ngon, tỉnh táo, sảng khoái tinh thần

Không tức giận quá 3 phút
Năng lượng tiêu tốn trong 10 phút tức giận tương đương khi chạy 3.000 m. Ngoài ra, các phản ứng sinh lý lúc tức giận kích thích cơ thể sản sinh các chất độc phức tạp hơn bất cứ cảm xúc nào. Do đó, người tức giận khó sống lâu. Muốn tăng sức khỏe cũng như kéo dài tuổi thọ, bạn không nên tức giận quá 3 phút.

GSR PY1

LÚA SIÊU XANH PHÚ YÊN
Hoàng Kim

Vụ xuân năm 2014,  anh Nguyễn Trọng Tùng, phó Giám đốc Sở Nông nghiệp & PTNT cùng anh Phúc, anh Thắng, Hoàng Long, Trúc Mai, anh Mạnh, anh Minh, anh Tồn, cô Thỏa và tôi bắt đầu triển khai việc đánh giá và tuyển chọn 12 giống lúa triển vọng thực hiện vụ đầu tiên trên vùng hạn Đồng Xuân, vùng mặn Tuy An và vùng thâm canh ở trại giống lúa Hòa An và Hòa Đồng. Lúa Siêu Xanh Phú Yên thật tốt, hứa hẹn tuyển chọn được giống mới triển vọng.

GSR PY3
GSR PY4
GSR PY5
GSR PY7
GSR PY8

Ngọc phương Nam: Bạn ước gặt gì hôm nay?
Học mỗi ngày, Bài học sâu sắc của cuộc sống

TRUYỆN KIỀU RA TRẬN
Hoàng Minh Đức

Anh giải phóng quân đi ra trận
Mang Truyện Kiều trong đáy ba lô
Đồng đội bị thất lạc chưa về
Mở trang Kiều bói xem còn mất.

Về Nghi Xuân thăm khu di tích
Gặp người thương binh kể Truyện Kiều
“Các bác ơi cốt hồn dân tộc
Cụ Tiên Điền thiêng biết bao nhiêu”.

Tôi về bên dòng sông Nhật Lệ
Ngoài khơi xa thấp thoáng cánh buồm
Thấy Nguyễn Du đang ngồi viết
“Buồn trông cửa bể chiều hôm”.

Chiến tranh qua rồi, mấy mươi năm
Lũ giặc cuồng ngông cuốn cờ về nước
Mộng bành trướng của bầy xâm lược
Được hay thua nên đọc trước Truyện Kiều.

Truyện Kiều là khúc hát, niềm yêu
Là quốc túy, tâm hồn dân tộc
Mười ngón tay rỏ máu Kiều, thánh thót
Tiếng đàn rơi, từng giọt cuộc đời.

Có nơi nào như Tổ quốc tôi
Người lính mang Truyện Kiều ra trận.

VỀ QUẢNG TRỊ NGƯỜI ƠI
Hoàng Đại Nhân

Em có về Quảng Trị với anh không ?
Miền đất thân thương bao mùa nắng gió
Mảnh đất kiên trung thắm dòng máu đỏ
Nơi cổ thành tiếng súng vọng ngàn xa…

Hãy ghé thăm dòng Bến Hải hiền hòa
Đậm dấu tích một dòng sông lịch sử
Đã qua rồi, thời đạn bom khói lửa
Nay dịu êm nghe sóng vỗ cửa Tùng

Rồi ghé thăm dòng Thạch Hãn kiên trung
Dòng nước biếc chứa bao điều huyền thoại
Dòng sông lửa – chiến công vang vọng mãi
Nơi “Đáy sông còn đó bạn tôi nằm”*

Nghĩa trang Trường Sơn, em nhớ ghé thăm
Hãy thắp nhang khu tượng đài tưởng niệm
Niềm xúc động dâng trào khi bước đến
Hơn chục ngàn liệt sĩ trắng hàng bia

Những chàng trai từ khắp các miền quê
Đã nằm xuống cho non sông một dải
Tuổi hai mươi, các anh còn sống mãi
Như Trường Sơn mây trắng nắng vàng bay

Quảng Trị hôm nay cuộc sống đổi thay
Đồng xanh lúa đang chờ mùa gặt mới
Cảng Cửa Việt vươn tầm xa đi tới
Cầu Hiền Lương nâng nhịp bước đôi bờ

Đakrông đẹp xinh như một bài thơ
Một dòng sông ẩn chứa nhiều huyền thoại
Về Quảng Trị một lần là nhớ mãi
Mảnh đất thiêng, tiếng vọng gọi ta về.

Sài Gòn, 16/6/2017
* Câu thơ của Lê Bá Dương

LÚA LỘC TRỜI AN GIANG
Dương Văn Chín (Chin Duong)

Công tác lai tạo chọn lọc giống cây trồng nói chung và lai tạo chọn lọc giống lúa mới nói riêng là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ, giữ lửa đam mê của các nhà di truyền chọn giống cây trồng. Hiện nay mặc dù có những công cụ hiện đại về mặt sinh học phân tử giúp ích nhiều trong chọn tạo giống lúa mới, nhưng lai truyền thống theo phả hệ vẫn đóng một vai trò quan trọng. Cây lúa làm mẹ được khử nhị đực. Nhị đực của cây bố được lấy hạt phấn và rắc vào bầu nhụy cái của cây mẹ. Quá trình thụ phấn và thu tinh xảy ra để tạo ra hạt lai F1. Cây F1 có cường lực giống lai và khỏe mạnh cường tráng hơn bố mẹ, nhưng là quần thể đồng nhất chưa phân ly. Từ thế hệ F2 trở đi, quá trình phân ly diễn ra . Nhà di truyền chọn giống chọn cá thể từ thế hệ này sang thế hệ khác, trên cơ sơ những đặc tính tốt của bố và những đặc tính tốt của mẹ để đến thế hệ F9- F10 thì cá thể được chọn lọc đã thuần , không còn phân ly . Những dòng thuần triển vọng được so sánh tại cơ sở lai tạo . Những dòng thuần xuất sắc được đựa đi khảo nghiệm quốc gia tổ chức bởi Cục trồng trọt (Bộ Nông nghiệp & PTNT) ở những vùng sinh thái khác nhau và ở những mùa vụ khác nhau. Kết tiếp là khảo nghiệm sản xuất trên diện đại trà . Thông thường mất khoảng 10 năm mới ra được 1 giống lúa mới được công nhận chính thức . Thí dụ như giống Lộc trời 1 , đạt Top 3 gạo ngon nhất thế giới đấu xảo năm 2015 tại Malaysia , phải mất 12 năm mới được công nhận chính thức . Cặp lai được tiến hành năm 2004 và Bộ NN công nhận chính thức năm 2016 ( Hình 1 : Các dòng lúa còn phân ly đang được chọn lọc cá thể ; Hình 2 : giống lúa đã thuần đang được khảo nghiệm quốc gia vụ Hè Thu 2020 tại DTARC )

Video Lộc Trời 28 ở An Giang

VANILLA CÂY LAN CHO QUẢ LÀM HƯƠNG LIỆU
DS Trần Việt Hưng


DẠY VÀ HỌC Cảm ơn anh Nguyễn Huệ Chí Thái đã chia sẻ 13 Tháng 8, 2014 · Hãy xem và mở rông kiến thức để làm giầu từ vốn rừng việt nam các bạn thân yêu của HC trên FB Những người bạn già thích làm vườn ,chơi mà có tiền từ vườn nhà mình mỗi bưởi sáng trưa chiều http://hoalanvietnam.org/a1760/vanilla-cay-lan-cho-qua-lam-huong-lieu

Vanilla: Cây lan cho quả làm hương liệu 25/06/2014 07:00:00 DS Trần Việt Hưng
HLVN – Chúng tôi hân hạnh giới thiệu với các bạn đọc sự tiếp tay của Dược sĩ Trần Việt Hưng với các bài biên khảo rất có giá trị về các dược liệu lấy từ hoa lan và những bài biên khảo công phu về các món ăn của chúng ta. Xin các bạn hãy đón coi.

Thưa quý Anh Chị,Hôm nay nhận bài Vanilla tôi liền chuyển đi ngay vì câu chuyện tình yêu rất lãng mạn không biên giới của Công Chúa ngày xưa.”Huyền sử Totonaca (một bộ tộc thổ dân sống tại vùng Mazantla, Mexico) kẻ rằng: “Cây vanilla được sinh ra khi Công chúa Xanat, bị vua cha cấm yêu một chàng trai dân thường, đã cùng tình nhân bỏ trốn vào rừng, nhưng họ bị bắt và bị chém, máu của hai người chết vì yêu đã ngấm xuống đất và từ đất đã mọc lên cây vanilla, tượng trưng cho một tình yêu bất tử.”Và ngoài ra cũng muốn biết tại sao cây Vanilla vườn Dược Thảo của SVDKSG/DHDKSG có Hoa mà không có trái. Có thể nhiều Anh Chị chưa bao thấy Hoa của cây Vanilla.Mời quý Anh Chị xem.Vanilla là cây độc nhất trong họ Orchidaceae (Lan) cho quả dùng làm thực phẩm. Với các cựu sinh viên ĐH Dược Khoa Sài Gòn trước năm 1975, chắc không ai quên được môn học Reconnaissance (nhận mặt thuốc) của năm Tập sự (Stagiaire) vì phải biết mặt vanilla, dễ đến mức không cần phải học. Vườn Dược thảo của ĐH Dược Sài Gòn cũng có một cây Vanilla planifolia. “Lá tuy xum xuê nhưng chưa bao giờ ra quả” (xin quý vị đọc tiếp cả bài để biết lý do).

VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu02Chi Vanilla có khoảng 110 loài, trong đó Vanilla planifolia là loài quan trọng nhất về phương diện kinh tế. Các cây lan Vanilla phát triển rất tốt trong khu vực giữa các Vĩ tuyến 20 Bắc và 20 Nam bao gồm những vùng từ Mexico xuống Nam Mỹ và qua tận Madagascar (Phi châu).Từ nhiều thế kỷ trước khi người Âu châu ‘khám phá’ Châu Mỹ, thổ dân Aztec đã dùng vanilla làm hương vị và đã biết cách ‘làm chín’ (ủ=dú) quả để tạo mùi thơm. Quả vanilla đã được người Aztec dùng làm ‘cống vật’ dâng Vua, lảm nguyên liệu để chế hương thơm và làm thuốc bổ.Huyền sử Totonaca (một bộ tộc thổ dân sống tại vùng Mazantla, Mexico) kẻ rằng: “Cây vanilla được sinh ra khi Công chúa Xanat, bị vua cha cấm yêu một chàng trai dân thường, đã cùng tình nhân bỏ trốn vào rừng, nhưng họ bị bắt và bị chém, máu của hai người chết vì yêu đã ngấm xuống đất và từ đất đã mọc lên cây vanilla, tượng trưng cho một tình yêu bất tử.

“VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu03Khi thực dân Tây Ban Nha do Hernan Cortés chiếm ngự Mexico, một tay phụ tá Bernal Diaz đã nhận thấy Hoàng đế Montezuma thường uống loại nước giải khát ‘chocolatl’ làm bằng hạt cacao, hạt bắp (cả hai đều được nghiền thành bột) và thêm hương vị từ tlilxochitl (bột nghiền từ quả vanilla đen) pha thêm mật ong. Người Tây ban Nha đã mang cây về ‘mẫu quốc’ và đến cuối thế kỷ 16, việc dùng vanilla đã phổ biến khắp Âu châu: tại Anh từ 1602, và tại Pháp từ 1700, vanilla đã được dùng để tăng mùi cho chocolat và thuốc lá.VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu04Trong suốt 3 thế kỷ, sau Cortès, Mexico đã là một trung tâm sản xuất vanilla độc quyền trên thế giới. Một vài thử nghiệm sơ khởi trồng Vanilla tại vùng Viễn Đông đã được thực hiện tại Buitenzorg, Java từ 1819, nhưng tuy cây trổ hoa, lại không ra quả. Bí mật này chỉ được giải đáp vào năm 1836 khi nhà thực vật người Belgique, Charles Morren, cho hoa vanilla thụ phấn bằng tay. Ông đã giải thích là hoa vanilla tại Mexico ra quả do sự trợ giúp của một loài côn trùng chỉ có tại địa phương, và côn trùng này là một loài ong (melipone bee), cùng với một loài chim hummingbird đã giúp hoa thụ phấn trong môi trường thiên nhiên. Ngoài ra, hoa của lan vanilla rất chóng tàn, chỉ nở kéo dài trong vòng 24 giờ, nên việc thụ phấn phải diễn ra đúng thời điểm để cây ra quả.

VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu05 VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu06Đến 1841, Edmond Albius, một cựu nô lệ tại Reunion đã tìm ra phương pháp tạo thụ phấn cho hoa vanilla khá ‘độc đáo’: dùng đầu nhọn của đũa tre đã vót, lấy khối phấn hoa, tách môi hoa và đưa khối phấn vào tiếp xúc với bàu noãn. Phương pháp thủ công này vẫn hiện được áp dụng tại những đồn điền trồng vanilla ở nhiều nơi trên thế giới.Hiện nay, vanilla được trồng tại những đồn điền ở Phi châu như tại Reunion, Mauritius, Madagascar, Seychelles, Tanzania; ở Á châu như Java, Indonesia) ; ở Nam Mỹ như Brazil; ở các đảo trong khu vực Caribbea như Jamaica.

Ngày nay Cộng hòa Malagasy (Madagascar cũ), đảo Comores và Reunion cung cấp khoảng 90% lượng hạt vanilla sản xuất trên toàn thế giới, phần còn lại do từ Seychelles, Mexico, Polynesia (thuộc Pháp), Indonesia và Uganda.Hoa Kỳ là quốc gia đứng đầu thế giới về tiêu thụ vanilla, theo sau là Âu châu (nhất là Pháp). Tổng sản lượng thế giới hiện nay mỗi năm khoảng 1400 tấn vanilla khô.(Một số cây vanilla planifolia, đã được trồng tại vài khu vực Nam Florida như Miami-Dade, Long Pine Key, Everglades HK, nhưng không ra quả trong các điều kiện tự nhiên)Tên khoa học và những tên gọi khác:Vanilla planifolia thuộc họ Orchidaceae.Các tên thực vật đồng danh: Vanilla fragrans, Epidendrum vanilla, Myrobroma fragrans.Tên thường gọi Flat-leaved Vanilla.Ngoài ra còn có 2 loài Vanilla khác cũng được trồng để làm gia vị là Vanilla pompana (Pompana Vanilla, West Indian Vanilla) và Vanilla tahitensis (Tahitian Vanilla).VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu07 VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu08Vanilla pompanaVanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu09 VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu10 Vanilla tahitensis

Mô tả thực vật:Vanilla planifolia:Cây thuộc loại dây leo, thân mọng mọc bám nhờ rễ cuốn vào cây chống, thân đường kinh 1-2 cm (0.4-0.8″), có thể mọc dài đến 10-15 m (11-16.4 yards). màu lục xậm, chia thành những đốt, khoảng cách giữa 2 nốt từ 5-15 cm (2-6″). Rễ dài, màu trắng nhạt, khí sinh, đường kính chừng 2 mm (0.08″), mọc đối diện với lá. Lá phẳng, mọng, mọc cách, hình thuôn-mũi giáo, dài 8-25 cm x 2-8 cm (3.15-10″ x 0.8-3.15″); mũi lá tuy nhọn nhưng cùn, gốc hơi tròn, phiến có nhiều gân song song nổi rõ; cuống ngắn.Hoa lớn, có mùi thơm, màu xanh-vàng nhạt, đường kinh khoảng 10 cm (4″), rất chóng tàn. Cuống hoa rất ngắn. Bàu noãn hình trụ cong, dài khoảng 4-7 cm (1.6-2.75″), rộng 1-1,5 cm (0.4-0.6″). Hai cánh hoa phia trên dạng tương tự như cánh đài, nhưng nhỏ hon; cánh hoa phia dưới biến dạng thành cánh môi hình loa kèn. Quả dạng nang, hơi hình trụ dài 10-25 cm (4-10″), đường kinh 5-15 mm (0.2-0.6″), khi khô có mùi thơm, chứa nhiều hạt li ti nhỏ cỡ 0,3 mm (0.12″); hạt được phóng thich khi nang quả nứt làm đôi. Hoa thường chỉ trổ hoa mỗi năm một đợt, tại Mexico trong các tháng 4-5, và các đảo Phi châu như Madagascar, Reunion vào các tháng 11-Giêng.

VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu11 VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu12Vanilla planifoliaTại Mexico và Trung Mỹ, vanilla planifolia được thụ phấn tự nhiên do loài ong điạ phương Melapona và cũng có thể do loài chim hút mặt hummingbird đặc biệt trong vùng. Tỷ lệ thụ phấn tự nhiên chỉ khoảng 1%.VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu13Vanilla pompanaVanilla pompana = West Indian Vanilla. Phân bố tự nhiên tại Đông-Nam Mexico, Trung Mỹ, Trinidad’ trồng tại Guadalupe, Martinique và Dominica. Hình dạng thực vật rất giống V. fragrans, nhưng lá lớn hơn dài 15-30 cm (6-12″), ngang 5-12 cm (2-5″), hoa màu vàng-xanh nhạt cũng to hơn và mộng hơn, thùy quanh dài đến 8,5 cm (3.35″), môi hoa có vảy nhỏ. Nang quả dầy và ngắn chừng 10-17,5 cm x 2,4-3,3 cm (4-6.7″ x 1-1.3″) .VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu14 VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu15Vanilla tahitinensisVanilla tahitinensis = Tahitian vanilla, giống địa phương Tahiti, trồng tại Hawaii. Lá hẹp và thuôn dài 12-14 cm x 9-10 mm (4.7-5.5″ x 3.5-4″). Nang quả mập, vỏ dày. Một số nhà thực vật cho rằng đây là một loài biến chủng tự nhiên từ V. planifolia đưa từ Manila sang Tahiti vào 1848.

Tại Việt Nam, không thấy có tài liệu nào của các tác giả Việt ghi về chi Vanilla, tuy nhiên trong “The Orchids of VietNam”, TS Leonid Averyanov có ghi loài Vanilla atropogon (trang 128), tìm thấy tại Hòn Bà (Khánh hòa), tác giả mô tả mẫu vật về phương diện thực vật nhưng không ghi những ứng dụng kinh tế.VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu16Vanilla atropogonThành phần hóa học:Quả vanilla chứa phần chinh là Vanillin ngoài ra còn có những hợp chất (khoảng 250) như eugenol, caproic acid, phenoles, phenol ether, alcohols, hợp chất loại carbonyl, acids (như vanillic acid), esters, lactones, các carbohydrate dây thẳng và thơm, vitispiranes.Quả V. planifolia tại Mexico chứa 1.5-2 % vanillin, tại Bourbon chứa đến 2.6 % vanillin-

Thành phần dinh dưỡng của quả (theo USDA):100 gram (3.5 oz) chứa:- Calories 288- Carbohydrate 12.65 g (0.45 oz)- Chất đạm 0.06 g (0.0021 oz)- Chất béo tổng cộng 0.06 g (0.0021 oz)- Khoáng chất:Sodium (9 mg), Potassium (148 mg), Calcium (11 mg), Sắt (0.12 mg), Đồng (0.072 mg), Magnesium (17 mg), Manganese (0.230 mg), Phosphorus (6 mg), Kẽm (0.11 mg)- Vitamins:Niacin (0.425 mg), Pantothenic acid (0.035 mg), Pyridoxine (0.026 mg), Riboflavine (0.095 mg)Vanillin:VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu17Vanillin là một aldehyde phenolic, thành phần chính trong dịch chiết từ quả vanilla planifolia. Trong quả có khoảng 2 % vanillin (tính theo trọng lượng khô) (Vanillin cũng có mặt trong một số cây cỏ khác như lan Leptotes bicolor, vỏ thông đỏ Tàu.)(Về phương diện hóa học, vanillin=4-hydroxy-3-methoxybenzal dehyde có thể điều chế từ nhiều nguồn gốc khác nhau. Ferulic acid một hợp chất loại phenolic thơm rất thông thường trong thiên nhiên, được sử dụng như một nguyên liệu căn bản trong các quy trình biến đổi thành các hương liệu hữu ich khác: vanillin, vanillic acid và protocatechuic acid đều là những chất biến đổi từ ferulic acid, Isoeugenol có thể chuyển thành ferulic acid và sau đó thành vanillin)Vanillin được Nicolas-Theodore Gobley cô lập từ dịch chiết vanilla planifolia và sau đó tinh chế thành một chất khá ‘tinh khiết’ từ 1858. Do nhu cầu cao, các nhà hóa học đã tìm cách tổng hợp vanillin từ những nguồn nguyên liệu khác.1874: 2 nhà hóa học Đức Ferdinand Tiemann và Wilheim Haarmann đã tổng hợp được vanillin từ coniferin, một glucoside của isoeugenol lấy từ vỏ thông.1878: Karl Reimer, tổng hợp vanillin từ guaiacol.Từ cuối thế kỷ 19, vanillin do bán tổng hợp từ eugenol đã được bán trên thị trường.Từ những năm 1930s, lignin một phụ phẩm thải từ kỹ nghệ bột giấy đã được dùng làm nguyên liệu để tổng hợp vanillin thay cho tinh dầu đinh hương (chứa eugenol). Tuy nhiên việc dùng lignin đã trở thành không thích hợp và vanillin tổng hợp hiện nay được sản xuất từ những phó phẩm dầu hỏa: guaicol và glyoxilic acid.Từ năm 2000, Công ty Rhodia đã đưa ra phương pháp sinh tổng hợp vanillin bằng cách lên men vi sinh từ ferulic acid, trich từ cám gạo. Phương pháp chưa được áp dụng vì giá thành quá cao 700 USD/kg so với 15 USD từ dầu hỏa (một ưu điểm duy nhất là vanillin từ phương pháp vi sinh được phép xem như Natural flavoring, trong khi đó vanillin từ dầu hỏa buộc phải ghi Synthetic flavor).Vanillin có nhiều công dụng trong công nghiệp thực phẩm (thường ghi là ‘imitation vailla) để tạo thêm hương vị, công nghiệp mỹ phẩm (nước hoa, kem dưỡng da), che mùi vị khó chịu trong dược phẩm, đồng thời làm chất trung gian trong việc tổng hợp nhiều hóa chất khác (khoảng 13% tổng sản lượng vanillin được sử dụng làm nguyên liệu để tạo những hóa chất khác); ngoài ra vanillin còn dùng làm ‘phẩm màu’ trên các tấm mỏng dùng trong phương pháp Sắc ký lớp mỏng (thin layer chromatography=TLC)Nghiên cứu dược học:Hoạt tính dược học của Vanilla planifolia được xem là do Vanillin. Cũng như đa số polyphenols, Vanillin có những hoạt tinh chống oxy-hóa và diệt tế bào ung thư.VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu18- Vanillin có khả năng bảo vệ các tế bào gốc keratinocyte (người) chống lại bức xạ cực tím B, bảo vệ được da (Food Chemistry & Toxicology Jan 2014)- Vanillin có hoạt tinh chống đột biến genes và ức chế hoạt động gây ung thư (carcinogenesis) của hóa chất. Một nghiên cứu về hoạt tính của vanillin trên sự tăng trưởng và lan tràn của tế bào ung thư vú (mammary adenocarcinoma) 4T1 của chuột loại BALB/c. Chuột cho uống vanillin cho thấy có sự giảm số lượng các nhóm tế bào ung thư tràn qua phổi so với chuột đối chứng. Nghiên cứu trong ống nghiệm (in vitro) ghi nhận vanillin, khi dùng ở nồng độ không gây độc hại cho tế bào, có khả năng ngăn chặn sự xâm nhập và di chuyển của tế bào ung thư, đồng thời ức chế hoạt tinh của men MMP-9 do tế bào ung thư bài tiết. Vanillin cũng ngăn chặn sự tăng trưởng của tế bào ung thư khi thử in vitro. Tuy nhiên vanillic acid, một chất biến dưỡng thứ cấp từ vanillin lại hoàn toàn không tác dụng trên các tế bào ung thư. (European Journal of Pharmaceutical Science 2005)Vanillin có hoạt tính thu nhặt các gốc tự do gây tác hại cho tế bào hệ thần kinh đưa đến những suy thoái thần kinh như trong các trường hợp bệnh Alzheimer’s, Parkinson. Vanillin cho thấy có tác động ngăn chặn hoạt động của PON (peroxynitrite), ngăn chặn phản ứng oxy-hóa dihydrorho damine 123 (Journal of Agricultural Food and Chemistry 2004).Một nghiên cứu năm 1992 (Menashian at al.) ghi nhận vanilla giúp làm giảm buồn nôn và làm thèm ăn nơi bệnh nhân đang chemotherapy (ung thư hóa trị). Năm 2004, Fladby và Fizgerald ghi nhận Vanilla có thể giúp chẩn đoán bệnh Alzheimer’s do người bệnh thường không ‘ngửi’ được mùi vanilla (Edible Orchids-Krum Sotirov).

Công dụng:Thực phẩm:Vanilla được dùng khá phổ biến trong công nghiệp thực phẩm. Do hương vị tương đối tế nhị, thay đổi theo từng loài vanilla và ngay trong cùng một loài, hương vị cũng thay đổi theo địa phương nơi cây trồng (như càphê, nho).Vanilla planifolia bao gồm các loài trồng tại Ấn độ, Indonesia, Papua New Guinea, Mexico, Guatamala, Uganda được chia thành 2 nhóm:- Bourbon vanilla hay Bourbon – Madagascar vanilla từ vanilla planifolia sản xuất tại Madagascar, Comoros, Reunion (Trong thế kỷ 19, các đảo Comores và Reunion được gọi là Iles de Bourbon). Mùi thơm ‘ngọt ngào’, mạnh nhất trong các loài vanilla. Chiếm khoảng 70% tổng sản lượng vanilla trên thị trường.- Mexican vanilla, từ vùng gốc Mexico nơi xuất phát của V. planifolia. Hương vị đậm hơn nhưng lượng sản xuất giới hạn, hương thơm được giới tiêu thụ đánh giá ‘cao’, tinh tế hơn. Mùi dịu dàng pha trộn hương thơm tổng hợp của nhiều loài hoa dại Mexican vanilla trồng tại Vera Cruz được xếp vào loại ‘hảo hạng’. VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu19Bourbon vanilla VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu20Mexican vanilla Vanilla tahitiensis cung cấp ‘Tahitian vanilla’. Hạt xậm màu, ngắn và mập, chứa nhiều dầu béo hơn hạt V. planifolia, hương thơm thoảng thêm mùi hoa dại. Được mô tả là có mùi tổng hợp của cam thảo, cherry, mận và nho. Trước dây toàn bộ lượng Tahitian vanilla được xuất qua Pháp nhưng hiện nay khoảng ½ được xuất qua HK.French vanilla, không phải là tên của loài cây, nhưng là nhóm từ ngữ để gọi những chế phẩm có mùi vanilla.VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu21

Trong công nghiệp thực phẩm, vanilla là một ‘phụ gia’ rất thông dụng, đặc biệt là là kem đá lạnh (ice cream). Nhu cầu Vanilla ice cream đã dùng khoảng 50% tổng số lượng vanilla sản xuất trên thế giới, chưa kể luợng pha trộn vào các ice-cream khácHoa Kỳ đã nhập cảng mỗi năm khoảng 50 tấn vanilla từ Mexico.Trong khoa ‘nấu nướng’ Vanilla được dùng rất nhiều, làm tăng và tạo mùi thơm cho bánh, kẹo, cho các loại sauces.VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu22Trên thị trường quả Vanilla thường có màu nâu-chocolat hay đen (than), dẻo và được phủ bằng một lớp ‘sương tinh thể’ (frost hay givre). Quả có thể tiếp tục dùng lại, sau khi trích (extract), chỉ cần rửa và phơi khô trở lại, và sau đó tồn trữ trong bình kín, Khi quả khô, trở thành dòn thì mất hết mùi hương.Vanilla extract: Dịch chiết vanilla (quả vanilla băm vụn) bằng hỗn hợp nước-alcohol, đun nóng ở 70°F (21°C), chiết nhiều lần, sau đó giữ (ủ) trong bình kin từ 3-6 tháng. (Vanilla extract sản xuất tại Mexico thường bị pha trộn thêm coumarin một chất tạo hương vị độc hại. Coumarin đã bị cấm sử dụng trong thực phẩm tại HK từ 1954) Vanillin và những hợp chất tạo mùi trong quả tan trong alcohol hơn là trong nước, nên nồng độ alcohol càng cao càng tốt.Pure vanilla extract chứa 35% alcohol (tính theo thể tích).Vanilla flavoring loãng hơn, chứa lượng alcohol thấp hơn.Imitation vanilla là những thành phẩm làm bằng vanillin tổng hợp. FDA bắt buộc nhãn sản phẩm phải ghi ‘imitation’ nếu dùng hương liệu (vanillin) tổng hợp. Danh từ ‘Vanilla extract’ dành riêng cho hương liệu lấy từ quả vanillaVanilla oleoresin, trong thương mãi, là tên gọi dành cho chất lỏng màu nâu-đen lấy được khi chiết quả vanilla bằng các dung môi. Chất lỏng này không phải là nhựa-dầu. Vanilla oleoresin được dùng khi cần có hương vị đậm đặc, hoặc khi cần hòa tan trong dầu.Vanilla sugar là bột trộn quả tán mịn với đường, thường dùng để chế tạo chocolat.Harold McGee, trong “On Food and Cooking” (trang 430-432) đã giải thích về mùi thơm của Vanilla về phương diện hóa học như sau:”Quả vanilla, sau khi chế biến (cured) chứa khoảng 20% nước, 20% chất sơ, 25% chất đường, 15% chất béo và phần còn lại là acid amin, hợp chất phenolic, các hưong vị khác và sắc tô màu nâu. Đường trong quả tạo vị ngọt, acid amin tự do tạo vị béo, vị ngon và tanin tạo vị chát. Mùi hương của vanilla là một tổng hợp phức tạp từ trên 200 chất dễ bay hơi, trong đó vanillin là chính, nhưng vanillin dùng riêng, không tạo được mùi hương của vanilla”.McGee tóm lược quy trình chế biến quả Vanilla:VanillaCayLanChoQuaLamHuongLieu23″Việc chế biến Vanilla, khởi đầu từ 6 đến 9 tháng sau khi hoa thụ phấn, cho quả màu xanh bắt đầu chín.Bên trong quả, hàng ngàn hạt nhỏ li ti nằm ém trong vách pha trộn với hỗn hợp đường, chất béo, acid amin và hỗn hợp phenolic-đường. Các men bắt đầu hoạt động, phóng thích các hợp chất phenolic và các hợp chất này di chuyển ra gần lớp vỏ bên ngoài. Giai đoạn đầu của quy trình chế biến (curing) là ‘làm chết quả’ để quả ngưng sử dụng đường và acid amin, đồng thời ‘gây thương tổn’ cho tế bào quả để phóng thích các hợp chất phenolic giúp di chuyển đến gặp các men. Hai mục đích này được thực hiện bằng cách phơi quả dưới nắng gắt hay nhúng quả nhanh vào nước nóng hoặc hấp quả bằng hơi nước. Tế bào vỏ quả bị hư hại tạo sự hoạt động cho các men polyphenoloxidase, làm vỏ chuyển từ màu xanh sang nâu. Sau đó là giai đoạn quả được phơi nắng, ban ngày, đến thật nóng rồi bọc vải trong đêm, để toát mồ hôi (sweat). Giai đoạn này kéo dài nhiều ngày (có nơi như Madagascar từ 7-10 ngày) để tạo sự phóng thích vanillin và các hợp chất phenolic khỏi sự kết nối với các phân tử đường. Sức nóng và tia nắng làm bốc hơi bớt độ ẩm của quả, ngăn chặn sự hoạt động của vi khuẩn bên ngoài vỏ, đồng thời tạo sắc tố và mùi thơm do phản ứng giữa đường và acid amin bên trong quả. Từ 3-5 kg (7.7 pounds) quả tươi, sẽ lấy được 1 kg (2.2 pounds) quả chế biến (cured). Trong giai đoạn sau cùng của việc chế biến, quả được vuốt thẳng và tạo dẻo bằng tay, làm khô trong vài tuần, tồn trữ và ủ… để hương vị gia tăng. Toàn bộ thời gian chế biến có thể kéo dài khoảng 40-50 ngày với Bourbon vanilla, và 6-7 tháng với Mexican vanilla.Vanilla dùng làm thuốc:Trong những thế kỷ 16-17, vanilla được giới Y-Dược Âu châu cho là có những dược tính như kích thích, giúp tiêu hóa và kích dục, giải độc, trị nóng sốt. Vanilla được ghi chép trong một thời gian dài, trong các Chế dược thư Anh và Đức, chinh thưc trong Chế dược thư Mỹ (US Ph) từ 1860 cho đến 1910. Hiện nay quả vanilla hầu như không còn dùng trong dược phẩm.

Tài liệu sử dụng:- The book of Spices (Frederic Rosengarten).- Vanilla Facts (vanilla.servolux.nl).- Complete Guide to Orchids (Ortho Books).- The Oxford Companion to Food (Alain Davidson).- Vanillin health benefit (Ray Sahelian MD).

DS Trần Việt Hưng

Bài viết mới

Video nhạc tuyển

Tháp Mười: Nói chuyện về sản xuất bền vững với thành viên HTX | THDT
Bài ca thời gian

Tình Thiên thu
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim Ngọc Phương Nam  Thung dung  Dạy và học  Cây Lương thực  Dạy và Học  Tình yêu cuộc sống  Kim on LinkedIn  Kim on Facebook  Kim on Twitter



4 thoughts on “Học không bao giờ muộn

  1. Pingback: Chào ngày mới 13 tháng 8 | Tình yêu cuộc sống

  2. Pingback: Chào ngày mới 13 tháng 8 | Tình yêu cuộc sống

  3. Pingback: Chào ngày mới 14 tháng 8 | Tình yêu cuộc sống

  4. Pingback: Chào ngày mới 23 tháng 8 | Tình yêu cuộc sống

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s