Kiệt tác thơ văn Tô Đông Pha


TÔ ĐÔNG PHA THƠ NGOÀI NGÀN NĂM

Hoàng Kim.

Tô Đông Pha giỏi cả về cổ văn lẫn thơ, phú. Tác phẩm của ông có tổng cộng trên một triệu chữ, riêng về  thi từ có khoảng 1700 bài, nhiều bài đặc biệt nổi tiếng. Cổ văn của ông là “thiên hạ vô địch”,  “hành vân, lưu thủy” như mây trôi nước chảy, trong đó Hậu Xích Bích phú, Tiền Xích Bích phú là hai viên ngọc quý cổ văn Trung Hoa được người đời rất ngưỡng mộ. Mộ Tô Đông Pha tại thôn Điếu Đài huyên Hiệp Thành, Nhữ Châu ngày nay. Những kiệt tác thơ văn của ông  Thuỷ điệu ca đầu – Trung thu; Tiền Xích Bích phú; Niệm nô kiều; Xích Bích hoài cổ; Điệp luyến hoa – Xuân tình;  Lô sơn … được đọc nhiều nhất, có nhiều bản chuyển ngữ Việt Trung rất hay. Tuy vậy, Tiền Xích Bích phú,  Hậu Xích Bích phú,  hai viên ngọc của cổ văn Trung Hoa, ghi dấu địa danh Xích Bích vào tâm trí nhân loại, tiếc rằng nay chưa có bản dịch Việt nào đủ tầm diễn đạt được tâm tình tài trí của áng thơ văn kiệt tác này của ông.

Tôi thích nhất bản dịch của cụ Nguyễn Hiến Lê trong các bản dịch Thuỷ điệu ca đầu – Trung thu. Cụ vẫn dùng tựa đề “Thủy Điệu Ca” mà chưa dịch rõ ra là Trung thu hoặc là ‘Trăng rằm’. Cụ có lẽ không tả trăng mà tả chủ thể là người múa kiếm và người làm thơ ‘điệu ca như nước’ (làm tôi chợt nhớ thơ Thuật hoài của Đặng Dung). Cụ Nguyễn Hiến Lê học và viết lừng lẫy sử học và bách khoa thư. Cụ  Nguyễn Hiến Lê sao sáng trời Nam  bình sinh hiểu và thích thơ văn Tô Đông Pha và đã viết một quyển sách về Tô Đông Pha. Cụ Nguyễn Hiến Lê hẳn tỏ ý là Tô Đông Pha cùng với người đẹp Triêu Vân, là người vợ kế đã thủy chung can đảm đi theo ông trọn đời, múa dưới bóng trăng rằm.  Tô Đông Pha và Tử Do em ông đều là những hiền tài nổi tiếng, ‘xứng danh Tể tướng’ theo nhận định của vua cha, nhưng đến thời vua con thì Tô Đông Pha tiếng là làm quan nhưng sự thật là bị đày tới những nơi biên viễn, khổ nhọc do sự ghen ghét hiền tài của những kẻ xấu trong triều và biến pháp của Vương An Thạch. Triêu Vân đã cùng ông chịu đựng chung gian khổ suốt những năm tháng Tô Đông Pha đã già và vợ cả rất hiền thục nhưng mất sớm. Tô Đông Pha, chuyện hay nhớ mãi.  Thơ Tô Đông Pha trọn đời như trăng rằm, sáng trong như ngọc. Thơ ông như chính cuộc đời ông ‘lưu thủy hành vân’ ‘nước chảy mây trôi’, ‘thuận thời mà biến dịch tự nhiên’ nên Cụ Nguyễn dùng chữ “Thủy Điệu Ca” khi dịch mà không dịch rõ ra các nghĩa khác.

Mời bạn đọc bản dịch này cùng các bản dịch khác để cùng tham gia dịch bài, họa vần.

Thủy Điệu Ca

Minh nguyệt kỉ thời hữu?
Bả tửu vấn thanh thiên:
“Bất tri thiên thượng cung khuyết,
Kim tịch thị hà niên?”
Ngã dục thừa phong qui khứ,
Hựu củng huỳnh lâu ngọc vũ,
Cao xứ bất thăng hàn.
Khởi vũ lộng thanh ảnh,
Hà tự tại nhân gian!
Chuyển chu các,
Ðê ỷ hộ,
Chiếu vô miên,
Bất ưng hữu hận,
Hà sự trường hướng biệt thời viên?
Nhân hữu bi hoan li hợp,
Nguyệt hữu âm tình viên khuyết,
Thử sự cổ nan toàn.
Ðãn nguyện nhân trường cửu,
Thiên lý cộng thiền quyên.
Bản dịch
Mấy lúc có trăng thanh?
Cất chén hỏi trời xanh:
“Cung khuyết trên chính từng,
Ðêm nay là đêm nào?”
Ta muốn cưỡi gió bay lên vút,
Lại sợ lầu quỳnh cửa ngọc,
Trên cao kia lạnh buốt.
Ðứng dậy múa giỡn bóng,
Cách biệt với nhân gian!

Trăng quanh gác tía,
Cúi xuống cửa son,
Dòm kẻ thao thức,
Chẳng nên ân hận,
Sao cứ biệt li thì trăng tròn?
Ðời người vui buồn li hợp,
Trăng cũng đầy vơi mờ tỏ,
Xưa nay đâu có vạn toàn.
Chỉ nguyện đời ta trường cửu,
Bay ngàn dặm cùng với thuyền quyên.
Dich thuật: Nguyễn Hiến Lê

調


















Thuỷ điệu ca đầu – Trung thu

Minh nguyệt kỷ thời hữu?
Bả tửu vấn thanh thiên.
Bất tri thiên thượng cung khuyết,
Kim tịch thị hà niên.
Ngã dục thừa phong quy khứ,
Hựu khủng quỳnh lâu ngọc vũ,
Cao xứ bất thắng hàn.
Khởi vũ lộng thanh ảnh,
Hà tự tại nhân gian.

Chuyển chu các,
Đê ỷ hộ,
Chiếu vô miên.
Bất ưng hữu hận,
Hà sự trường hướng biệt thời viên.
Nhân hữu bi, hoan, ly, hợp,
Nguyệt hữu âm, tình, viên, khuyết,
Thử sự cổ nan toàn.
Đãn nguyện nhân trường cửu,
Thiên lý cộng thiền quyên.

Dịch nghĩa

Trăng sáng có từ bao giờ,
Cầm chén rượu hỏi trời xanh.
Không biết là cung điện trên trời,
Đêm nay là năm nào?
Ta muốn cưỡi gió đi,
Lại sợ trên lầu quỳnh điện ngọc,
Nơi cao rét không chịu nổi.
Đứng lên múa, bóng trăng theo người,
Gì vui hơn ở dưới cõi đời.

Soi khắp gác tía,
Ta tà xuống cửa che màn gấm,
Soi cả đến người có bầu tâm sự không ngủ.
Trăng giận gì người,
Tại sao cứ tròn trong những giờ ly biệt.
Người có lúc buồn, vui, tan, hợp,
Trăng có đêm tối, sáng, tròn, khuyết,
Việc này xưa nay khó bề trọn vẹn.
Những mong người lâu dài,
Ngàn dặm cùng chung vẻ đẹp của trăng.

Tết trung thu năm Hy Ninh thứ 9 đời Tống Thần Tông (tức năm Bính Thìn 1076), Tô Thức uống rượu vui đến sáng, nhớ đến em là Tử Do (tức Tô Triệt), làm bài từ này.

Nguồn: Thi Viện, trang thơ Tô Thức

TÔ ĐÔNG PHA VẦNG TRĂNG CỔ TÍCH

Hoàng Kim

Đã theo khoa học siêng đồng áng
Mà vẫn thương hoài việc bút nghiên
Dạy học ngày thung dung lớp trẻ
Tô, Nguyễn đêm vui thú bạn hiền.

Tô Đông Pha, Nguyễn Du là những áng thơ văn tuyệt kỹ. Tôi tới Tây Hồ, thật kỳ thú khi được đi trên đê Tô ngắm vầng trăng cổ tích. Lãng đãng câu thơ “Mưa” của người hiền đọng mãi ngàn năm: “Mây đen trút mực chưa nhoà núi, Mưa trắng gieo châu nhảy rộn thuyền. Trận gió bỗng đâu lôi cuốn sạch, Dưới lầu bát ngát nước in trời. (Mưa, thơ Tô Đông Pha, bản dịch của Nam Trân). Tây Hồ là một hồ nước ngọt nổi tiếng phía tây thành phố Hàng Châu, thủ phủ tỉnh Chiết Giang, cách Thượng Hải 180 km về phía Tây Nam thuộc miền đông Trung Quốc; đọc tiếp   https://cnm365.wordpress.com/category/chao-ngay-moi-8-thang-1/

Tô Đông Pha thơ ngoài ngàn năm

HK

(*) Thuỷ điệu ca đầu – Trung thu các bản dịch

Bản dịch của Nguyễn Chí Viễn
Gửi bởi Vanachi ngày 08/07/2005 14:55
Đã sửa 1 lần, lần cuối bởi Vanachi ngày 30/12/2006 18:34

Trăng sáng bao giờ có?
Nâng chén hỏi trời cao
Chẳng hay trên đây cung khuyết
Đêm đó nhằm năm nao?
Rắp định cưỡi mây lên đến
Chỉ sợ lầu quỳnh điện ngọc
Cao ngất lạnh lùng sao?
Đứng múa vời thanh ảnh
Trần thế khác chi đâu.

Xoay gác đỏ
Luồn song lụa
Rọi tìm nhau
Chẳng nên cừu hận
Sao lại nhằm tỏ lúc xa nhau
Người có buồn, vui, ly, hợp
Trăng có tỏ, mờ, tròn, khuyết
Tự cổ vẹn toàn đâu
Chỉ nguyện người trường cửu
Ngàn dặm dưới trăng thâu.

Nguồn: Tuyển tập từ Trung Hoa – Nhật Bản, Nguyễn Chí Viễn, NXB Văn hoá – Thông tin, 1996

Bản dịch của Nam Trân
Gửi bởi Vanachi ngày 13/07/2006 06:36

Trăng có từ bao thuở
Nâng chén hỏi trời cao
Đêm nay nơi thiên cung nguyệt điện
Chẳng biết thuộc năm nào
Ta muốn bay về theo gió
Chỉ sợ lầu quỳnh gác ngọc
Cao thẳm rét nhường bao
Múa nhảy mừng vui bóng nguyệt
Cõi trần thích thú hơn nhiều

Qua gác tía
Dòm cửa gấm
Dọi canh sầu
Chẳng nên oán giận
Cớ sao tròn mãi lúc lìa nhau
Người có vui buồn ta hợp
Trăng có tỏ mờ tròn khuyết
Từ xưa khó trọn đều
Chỉ ước người sống mãi
Dặm nghìn chung bóng yêu kiều.

Bản dịch của Nguyễn Hiến Lê
Gửi bởi Vanachi ngày 14/12/2006 18:43
1 người thích

Mấy lúc có trăng thanh?
Cất chén hỏi trời xanh:
“Cung khuyết trên chín từng,
Ðêm nay là đêm nào?”
Ta muốn cưỡi gió bay lên vút,
Lại sợ lầu quỳnh cửa ngọc,
Trên cao kia lạnh buốt.
Ðứng dậy múa giỡn bóng,
Cách biệt với nhân gian!

Trăng quanh gác tía,
Cúi xuống cửa son,
Dòm kẻ thao thức,
Chẳng nên ân hận,
Sao cứ biệt ly thì trăng tròn?
Ðời người vui buồn li hợp,
Trăng cũng đầy vơi mờ tỏ,
Xưa nay đâu có vạn toàn.
Chỉ nguyện đời ta trường cửu,
Bay ngàn dặm cùng với thuyền quyên.

Bản dịch của Nam Long
Gửi bởi Vanachi ngày 01/12/2007 09:56

Trăng có từ bao thuở,
Nâng chén hỏi trời cao.
Đêm nay nơi thiên cung nguyệt điện,
Chẳng biết thuộc năm nào?
Ta muốn bay về theo gió,
Chỉ sợ lầu quỳnh gác ngọc,
Cao thẳm rét nhường nào.
Múa nhảy mừng vui bóng nguyệt,
Cõi trần thích thú hơn nhiều.

Qua gác tía,
Dòm cửa gấm,
Dọi canh sầu.
Chẳng nên oán giận,
Cớ sao tròn mãi lúc lìa nhau?
Người có vui buồn tan hợp,
Trăng có tỏ mờ tròn khuyết,
Từ xưa khó trọn đều.
Chỉ ước người sống mãi,
Dặm nghìn chung bóng yêu kiều.

Bản dịch của Nhật Chiêu 
Gửi bởi Diệp Y Như ngày 17/06/2008 21:27
Đã sửa 1 lần, lần cuối bởi Diệp Y Như ngày 25/06/2009 00:41

Trăng có tự thuở nào
Nâng chén hỏi trời cao
“Không biết bên trên cung khuyết
Đêm nay là đêm nao”
Ta muốn bay lên theo gió
Chỉ e lầu quỳnh gác ngọc
Cao thẳm lạnh làm sao
Nhảy múa cùng bóng nguyệt
Trần gian thú biết bao

Đi quanh gác tía
Vào song lụa
Soi bóng sầu
Đừng nên oán hận
Dù trăng đầy ánh lúc xa nhau
Người có buồn vui tan hợp
Trăng có tỏ mờ tròn khuyết
Xưa nay toàn vẹn bao giờ
Chỉ nguyện người trường cửu
Thuyền quyên muôn dặm bên nhau

Nguồn: Nhật Chiêu, Câu chuyện văn chương phương Đông, NXB Giáo dục, 2003

Bản dịch của Cao Tự Thanh
Gửi bởi Vanachi ngày 13/09/2008 01:13

Trăng có từ bao thuở,
Nâng chén hỏi trời cao.
Cung khuyết trên trời chẳng rõ,
Đêm nay vốn thuộc năm nào.
Muốn cưỡi gió mây về đó,
Lại sợ lầu quỳnh gác ngọc,
Lạnh buốt chỗ riêng cao.
Múa may đùa bóng lạnh,
Cõi trần thích hơn nhiều.

Qua rèm ngọc,
Kề trướng gấm,
Rọi canh sầu.
Cần chi oán hận,
Biệt ly tròn mãi ý càng đau.
Người có buồn vui tan hợp,
Trăng có tỏ mờ tròn khuyết,
Từ xưa khó vẹn màu.
Mong người tình chẳng đổi,
Ngàn dặm tỏ lòng nhau.

Bản dịch của Phù Vân Du Tử
Gửi bởi Phù vân du tử ngày 02/06/2013 18:48

Trăng kia có tự bao giờ
Mà sao khi tỏ khi mờ trăng ơi
Nâng chén rượu lạt hỏi chơi
Thiên đình nơi ấy nay thời kỳ nao
Niên nhật ngày tháng năm nào?
Để tôi lướt gió bay vào cung trăng
Lầu son gác tía giăng giăng
Điện ngọc lạnh lẽo e rằng khó lên
Thôi thì đặt chén sang bên
Nhảy cùng với bóng cho quên chốn sầu

Trăng lên lấp lánh trên đầu
Xoay vòng một trục bắc cầu vào chơi
Thương nhau đã hết một đời
Thì không nên hận, nói lời đắng cay
Nhưng sao trăng xuống nơi này
Rồi tròn đúng lúc người say một mình
Buồn vui ly hợp sinh linh
Phải là quy luật một mình nhân gian?
Trăng cao cũng chẳng vẹn toàn
Khi tròn khi khuyết mơ màng hiển minh
Nguyện cho nhân thế hữu tình
Nhân thành quyến thuộc như bình rượu ngon
Trăng khuyết rồi lại trăng tròn
Nghìn dặm một ánh người còn thấy nhau.

Bản dịch của vương thanh
Gửi bởi vươngthanh ngày 26/03/2015 01:06
Đã sửa 2 lần, lần cuối bởi vươngthanh ngày 26/03/2015 09:36

Những khi nào có trăng thanh?
Tay nâng chén rượu, hỏi cao xanh đôi lời
Đêm nay, cung khuyết trên trời
Là năm nào vậy, ai người biết chăng?
Muốn theo gió tới cung hằng
Lại e gác ngọc, lầu quỳnh
Chốn cao thẳm đó lạnh tanh cuộc đời
Cõi trần thoải mái vui chơi
Dưới trăng nhảy múa, bóng cười ngả nghiêng…

Trăng qua gác tía, dòm xuyên
Thấy người thao thức triền miên canh tàn
Xin đừng oán hận, trách than
“Cớ sao ly biệt, vầng trăng lại tròn?”
Người có ly, hợp, vui, buồn
Trăng thì mờ, tỏ, khuyết, tròn, đầy vơi
Vẹn toàn, đâu có trên đời
Chỉ xin cầu nguyện ta, người sống lâu
Dù xa muôn dặm sông Ngâu
Một vầng trăng ngọc, cùng nhau bồi hồi…

Bản dịch của vương thanh 
Gửi bởi vươngthanh ngày 26/03/2015 01:06
Trăng đến tự khi nào?
Nâng chén hỏi trời cao
Chẳng biết trên cung Quảng
Đêm nay là năm nao?
Ta muốn theo gió bay về đó
Lại sợ lầu quỳnh, gác ngọc
Chốn cao thăm thẳm lạnh buốt hồn
Nhảy múa đùa vui cùng với bóng
Cõi trần tự tại vẫn là hơn

Trăng quanh gác tía,
Vào song lụa,
Dọi người thao thức suốt đêm thâu
Đừng nên oán hận
Sao lúc biệt ly thì trăng tròn
Người có buồn, vui, ly, hợp
Trăng có tỏ, mờ, tròn, khuyết
Xưa nay khó vẹn toàn
Chỉ nguyện ta, người được sống mãi
Dù xa ngàn dặm, cùng chung một ánh trăng thanh…

Gửi bởi Hải Thế Nguyễn ngày 04/03/2017 22:24
Đã sửa 1 lần, lần cuối bởi Hải Thế Nguyễn ngày 04/03/2017 22:27

Nâng ly xin hỏi trời cao
Rằng trăng sáng những khi nào
Ở đâu
Giữa trời chẳng biết lối vào
Đêm nay trăng đã được bao năm tròn
Đã toan theo gió đến thăm
Những e lầu ngọc lạnh căm lại dừng
Múa may theo bóng trăng lồng
Hoá ra trăng cũng nào không khác người

Trăng xoay theo các lầu đài
Trăng xuyên qua bức màn lay trước thềm
Trăng hờn chi
Cứ vô duyên tràn đầy
Khi người ly biệt ngậm ngùi
Thế gian tan hợp buồn vui đã thường
Thì trăng sáng tối khuyết tròn
Xưa nay đâu dễ vẹn toàn mà trông
Xa xôi ngàn dặm cầu mong
Cho người được mãi theo trăng trường tồn.

(**) Trang thơ Tô Thức trên Thi Viện

Advertisements

8 thoughts on “Kiệt tác thơ văn Tô Đông Pha

  1. Pingback: Đọc sách Kim Dung trong ngày mới | Tình yêu cuộc sống

  2. Pingback: Chào ngày mới 10 tháng 1 | Tình yêu cuộc sống

  3. Pingback: Đọc Lev Tonstoy suy niệm mỗi ngày | Tình yêu cuộc sống

  4. Pingback: Chào ngày mới 11 tháng 1 | Tình yêu cuộc sống

  5. Pingback: Đến với bài thơ hay | Tình yêu cuộc sống

  6. Pingback: Chào ngày mới 12 tháng 1 | Tình yêu cuộc sống

  7. Pingback: Đầu xuân đọc lại Văn Công Hùng | Tình yêu cuộc sống

  8. Pingback: Chào ngày mới 13 tháng 1 | Tình yêu cuộc sống

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

w

Connecting to %s