Nguyễn Du 250 năm nhìn lại

nguyen-du

Nguyễn Du hai mươi ba năm cuối (1797- 1820) đã vượt lên vinh nhục bản thân giữa thời nhiễu loạn, vàng lầm trong cát để trao ngọc cho đời. Nguyễn Du ra làm quan triều Nguyễn giữ các chức vụ từ tri huyên, cai bạ, cần chánh điện đại hoc sĩ, chánh sứ đến hữu tham tri bộ lễ. Ông là nhà quản lý giỏi yêu nước thương dân, Nguyễn Du viết thơ chữ Hán Bắc Hành tạp lục là kiệt tác sử thi và tuyên ngôn ngoại giao nhân nghĩa  làm rạng danh nước Việt. Ông để lại kiệt tác Truyện Kiều là di sản muôn đời.

Tóm tắt hành trạng Nguyễn Du (1765-1796)

Bình sinh và hành trạng Nguyễn Du đã làm sáng tỏ sự thật lịch sử về quê hương và dòng họ, cuộc đời và thời thế Nguyễn Du mười lăm năm tuổi thơ (1765-1780) Nguyễn Du mười lăm năm lưu lạc (1781-1796), đã làm những việc gì và ở đâu, trong bối cảnh lịch sử chi tiết từng năm từ lúc Nguyễn Du sinh ra cho đến lúc ông bị bắt giam, được tha về sống với gia đình ở Tiên Điền, xứ Nghệ cuối năm 1796, kết thúc 15 năm lưu lạc và chuyển sang  Nguyễn Du hai mươi ba năm cuối đời (1797-1820) ông làm gì ở đâu?.

Đánh giá hành trạng Nguyễn Du (1765-1796) Nguyễn Công Trứ và ‘Vịnh Thúy Kiều’ viết: “Bạc mệnh chẳng lầm người tiết nghĩa. Đoạn trường cho đáng kiếp tà dâm. Bán mình trong bấy nhiêu năm. Đố đem chữ hiếu mà lầm được ai“. Nguyễn Du và Nguyễn Công Trứ thân mật hay chống đối nhau? Tự tổng kết cuối đời của Nguyễn Du, từ trước năm 1797 cho đến hết Nguyễn Du hai mươi ba năm cuối đời (1797- 1820): “Gương trong chẳng chút bụi trần”. Ông lựa chọn minh triết nhập thế dấn thân, vượt lên vinh nhục bản thân giữa thời nhiễu loạn, vàng lầm trong cát để trao ngọc cho đời  Bài học Nguyễn Du là bài học muôn đời của một bậc anh hùng hiền triết danh sĩ tinh hoa.

Tóm tắt hành trạng Nguyễn Du (1765-1796) đã cho thấy: Nguyễn Du trước năm 1997 tận lực trung thành với vua Lê dựng cờ cần vương, Ông cùng Lê Quýnh và 23 nghĩa sĩ nhà Hậu Lê “Để lời thệ hải minh sơn . Làm con , trước phải đền ơn sinh thành”. “Đau lòng tử biệt sinh ly, Thân còn chẳng tiếc, tiếc gì đến duyên! Hạt mưa sá nghĩ phận hèn. Liệu đem tấc cỏ báo đền ba xuân“.

1. Nguyễn Du và cùng với Quản Vũ Hầu Nguyễn Đăng Tiến (Hà Mỗ trong Gia Phả họ Nguyễn Tiên Điền, là cha nuôi Nguyễn Du và tâm phúc Nguyễn Nhiễm) và thân binh đã can đảm, bình tĩnh bảo vệ vua Lê Hiển Tông, ngang nhiên đối mặt với Nguyễn Huệ khi Bắc Bình Vương lần đầu ra Bắc. Nguyễn Du và nhà Nguyễn Tiên Điền là lực lượng chính đã giúp cho vua Lê chống lại nhà Tây Sơn. Nguyễn Du đã trực tiếp tổ chức khởi nghĩa ở Tư Nông (Thái Nguyên) Nguyễn Quýnh anh Nguyễn Du chỉ huy các lực lượng nổi dậy liên thủ với vua nước Vạn Tượng (Ai Lao) tấn công Tây Nghệ An (Trấn Ninh). Vua Lê cũng phát động khởi nghĩa ở Tuyên Quang, Cao Bằng trong sư phối hợp. Ba chiến dịch mặc dù đều bị thất bại, vì binh lực Tây Sơn quá mạnh, thiện chiến và đàn áp quá tàn khốc trong khi binh lực nhà vua Lê mỏng yếu, Lê mạt, Trịnh vong, quân nhát, tướng hèn, nội bộ nghi ngờ lẫn nhau, vua không tin dùng nhà Nguyễn Tiên Điền vì Nguyễn Khản là thầy của chúa Trịnh Tông (chúa Trịnh Sâm là cha của chúa Trịnh Tông. Trịnh Sâm là người sát hại thái tử Lê Duy Vĩ, cha của vua Lê Duy Kỳ sau này và giam anh em Lê Duy Kỳ 15 năm trong ngục tối). Nhà Nguyễn Tiên Điền bị vu oan giá họa là đã dẫn dắt Tây Sơn ra đánh chiếm Bắc Hà (mà thực chất là do mưu của Nguyễn Hữu Chỉnh). Nhà Nguyễn Tiên Điền bị vua nghi ngờ, tước hết binh quyền, nhưng Nguyễn Du lòng trung trinh vẫn không thay đổi.

2. Nguyễn Du và Nguyễn Đăng Tiến dù bị vua Lê không tin dùng, lại bị tước hết binh quyền giao cho kẻ khác, chỉ còn lại một ít thân binh nhưng khi vua Lê chạy lên Thái Nguyên, Nguyễn Hữu Chỉnh bị bắt và bị giết, quân bị tan rã nhưng ông vẫn can đảm tạo thế cần vương, một lòng với Lê Quýnh  tập hợp các cựu thần nhà Lê và số nho sĩ thật lòng phò vua để tạo dựng cơ đồ lập ‘thế Tam phân’ với nhà Nguyễn Gia Miêu và nhà Tây Sơn.

3. Nguyễn Du đã giúp vua Lê tạo dựng được thế ngoại giao với nhà Thanh qua việc ông cùng Quản Vũ Hầu Nguyễn Đăng Tiến, sau khi khởi nghĩa Tư Nông (Thái Nguyên) thất bại,  bị Vũ Văn Nhậm bắt và được thả, ông chịu lưu lạc nhiều năm, trãi gian khổ trăm bề đi lại tại vùng Nam Trung Quốc, Bắc Hà và miền Trung, kể cả việc từng lên tận cung Nhiệt Hà để cầu kiến vua Càn Long.  Nguyễn Du không “khảng khái’ cứng cỏi bị giết như Nguyễn Quýnh, mà cũng không quá tùy thời như Nguyễn Nễ, người anh cùng mẹ, khi nhà Tây Sơn lên đã ra phò nhà Tây Sơn ngay. Nguyễn Du cân nhắc tình thế, xuất xử chuẩn xác theo thời gian. Nguyễn Du viết: “Cổ kim vị kiến thiên niên quốc” (xưa nay chưa thấy triều đại nào đứng vững ngàn năm). Nguyễn Du minh triết, mưu lược, điềm tĩnh, chắc chắn, là một nhà nho thức thời.

4. Nguyễn Du sau những năm Quang Trung mất (1792) ông càng thấy rõ ràng hơn sự suy sụp tất yếu khó bề cứu vãn của nhà Tây Sơn do anh em bất hòa, lòng người ly tán. Trước đây ông không chịu theo nhà Tây Sơn và cũng không chịu theo nhà Nguyễn Gia Miêu mà trọng nghĩa khí và mưu việc tự lập “Bó thân về với triều đình. Hàng thần lơ láo phận mình ra sao. Áo xiêm ràng buộc lấy nhau. Vào luồn ra cúi công hầu mà chi. Sao bằng riêng một biên thùy. Sức này đã dễ làm gì được nhau. Chọc trời, khuấy nước ma84c dầu. Dọc ngang nào biết trên đầu có ai” (Kiều – Nguyễn Du).  Mùa đông năm Bính Thìn (1796), Nguyễn Du trốn trốn khỏi quê nhà nhưng bị Quận công Nguyễn Thận bắt giam ba tháng ở Nghệ An vì cho rằng ông định vào Gia Định liên thủ với chúa Nguyễn Ánh. Trong thời gian bị giam, Nguyễn Du có làm thơ My trung mạn hứng (Cảm hứng trong tù) để tỏ ý. Sau khi được tha, ông về sống hẵn ở Tiên Điền và kết thúc Nguyễn Du mười lăm năm lưu lạc (1781-1796)

5. Nguyễn Du được vua Càn Long nhà Thanh tặng bức hoành phi, ngày nay treo ở giữa Từ đường Nguyễn Du thể hiện sự tôn trọng đặc biệt của vua Càn Long, với bốn chữ “Hồng Sơn thế phổ” (bên tả có bức hoành đề ghi rõ: Càn Long thập ngũ niên đoan nguyệt cát nhật; Bức bên hữu có bốn chữ “Long chương điệp tích” bên hữu bức hoành này đề “Càn Long thập ngũ niên đoan nguyệt cát nhật” Bức bên tả có bốn chữ “Thiên môn tái đăng” bên tả bức hoành đề  “Đại Thanh Gia Khánh nguyên niên Bính Thìn mạnh xuân” . Chuyện có liên quan tới manh mối  vua Lê Chiêu Thống bị “bán đứng” trong Bí mật kho báu trên đỉnh Tuyết Sơn. Đây là uẩn khúc đặc biệt của lịch sử. Vua Lê Chiêu Thống bị giới làm sử đời sau phê phán gay gắt nhưng nhà Nguyễn do Nguyễn Ánh thành lập sau đó, lại nhìn nhận khá rộng lượng với Chiêu Thống. Hoàng đế Tự Đức có lời phê về Chiêu Thống, đại ý nói: “Nhà vua bị người ta lừa gạt, bị giám buộc ở quê người đất khách, đến nỗi lo buồn phẫn uất, ôm hận mà chết, thân dẫu chết, nhưng tâm không chết, kể cũng đáng thương! Vậy nên truy đặt tên thụy là Mẫn Đế“. Nguyễn Du được vua Gia Long phong làm làm Hữu Tham tri Bộ Lễ (chức á khanh dưới chức Thượng thư Bộ Lễ) và tước Du Đức hầu sau khị ông hoàn thành nhiệm vụ Chánh sứ ngoại giao với nhà Thanh năm 1813 trở về. Sự thật đáng suy ngẫm.

*

Nguyễn Du hai mươi ba năm cuối (1797- 1820)

(Còn tiếp…)

NGUYỄN DU 250 NĂM NHÌN LẠI15 chuyên luận (viết rãi rác nay được tập hợp và đang hiệu đính bổ sung hoàn thiện từng phần): 1) Nguyễn Du quê hương và dòng họ; 2) Nguyễn Du cuộc đời và thời thế Nguyễn Du mười lăm năm tuổi thơ (1765- 1780), Nguyễn Du mười lăm năm lưu lạc (1781-1796), Nguyễn Du hai mươi ba năm cuối (1797- 1820), 3) Bình sinh và hành trạng Nguyễn Du, 4) Nguyễn Du thơ chữ Hán, 5) Nguyễn Du viếng mộ Liễu Hạ Huệ, 6) Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương, 7) Nguyễn Du Xuân Hương luận anh hùng, 8) Nguyễn Du là bậc anh hùng, 9) Nguyễn Du danh sĩ tinh hoa, 10) Nguyễn Du và Nguyễn Công Trứ, 11) Nguyễn Công Trứ và Vịnh Thúy Kiều, 12) Nguyễn Du và những câu thơ tài hoa, 13) Lưu Hương Ký và Truyện Thúy Kiều, 14) Thêm tư liệu quý về Nguyễn Du, 15) Nguyễn Du nửa đêm đọc lại.

Mời đọc lại Bình sinh và hành trạng Nguyễn Du

DẠY VÀ HỌC . BẾN XƯA THƯƠNG CÂU HÒ XỨ SỞ. Nếu mỗi nghệ sĩ chỉ chọn một bài ca để trò chuyện với công chúng thì Bến xưa của Lê An Tuyên, Nguyên Hùng đủ neo lại trong lòng tôi suốt đời. ” Dù đi đâu, không vơi niềm nhung nhớ. Thương cánh buồm xuôi ngược sớm khuya. Để má em thắm câu thơ anh dệt mộng. Ta yêu thương nâng niu từng con sóng. Âm thầm vỗ trong ta suốt đời… Anh nhớ về… về lại bến xưa…!.”. Cảm ơn Lê An Tuyên, Nguyên Hùng. Cám ơn Quế Thương, Đăng Thuật, Bích Hồng … những người bạn tài hoa đã nói hộ lòng tôi tình yêu dòng sông quê hương thao thiết chảy.

Sao anh không về bến sông quê. Về lại bến xưa thương câu hò xứ sở. Sao anh không về lại bến xưa? Ngọt ngào lời hát … mẹ ru …”  Những nốt nhạc tài hoa, mượt mà, hay nao lòng của  Lê An Tuyên đã làm thăng hoa lời thơ ngọt ngào, sâu lắng, thấm đẫm chất dân ca của Nguyên Hùng với sự thể hiện tuyệt vời của Đăng Thuật, Bích Hồng, Quế Thương, … Khúc hát quê hương Bến xưa làm lòng ta rưng rưng, khát khao yêu thương, đánh thức một trời thương nhớ tự trong sâu thẳm tâm hồn những người xa xứ và bất cứ ai yêu quê hương xứ sở.

Trở lại bến xưa …


Bến Xưa – Bích Hồng (thể hiện) Nhạc: Lê An Tuyên, Thơ: Nguyên Hùng

Bài viết mới trên TÌNH YÊU CUỘC SỐNG
CNM365, ngày mới nhất bấm vào đây cp nht mi ngày

Video yêu thích

Vietnamese Dan Bau Music
Vietnam traditional music


Vietnamese food paradise
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim  Ngọc Phương Nam  Thung dung  Dạy và học  Cây Lương thực  Dạy và Học  Tình yêu cuộc sống  Kim on LinkedIn  Kim on Facebook  KimTwitter  hoangkim vietnam  Trở về đầu trang Gạo Việt chất lượng và thương hiệu

Advertisements

10 thoughts on “Nguyễn Du 250 năm nhìn lại

  1. Pingback: 24 tiết khí lịch nhà nông | Tình yêu cuộc sống

  2. Pingback: Chớm Đông | Tình yêu cuộc sống

  3. Pingback: Nguyễn Du và Hồng Sơn Liệp Hộ | Tình yêu cuộc sống

  4. Pingback: Như là có nhau thơ Huỳnh Mai | Khát khao xanh

  5. Pingback: Myanmar đất nước chùa tháp | Tình yêu cuộc sống

  6. Pingback: Thầy ơi | Tình yêu cuộc sống

  7. Pingback: Nhớ Hoa Lau | Khát khao xanh

  8. Pingback: Để tôi nhặt lại | Khát khao xanh

  9. Pingback: Tô Đông Pha vầng trăng cổ tích | Tình yêu cuộc sống

  10. Pingback: Đêm Vĩ Dạ Xưa | Tình yêu cuộc sống

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s