Nguyễn Công Trứ và ‘Vịnh Thúy Kiều’

nguyenduvanguyencongtru1

Nguyễn Công Trứ và Vịnh Thúy KIều  là phần 3 tiếp nối phần 1 “Giải mã Truyện Kiều của Nguyễn Du”, phần 2 “Di sản Ví dặm Nghệ Tĩnh” trong bài viết: NGUYỄN DU VÀ NGUYỄN CÔNG TRỨ. Hoàng Kim nghiên cứu lịch sử văn hóa. Nội dung này trong 12 bài Nguyễn Du 250 năm nhìn lại. Mục đích sáng tỏ hành trạng và bình sinh Nguyễn Du.

Tôi đến Bến Giang Đình (ảnh Phan Lan Hoa) nơi khi xưa Nguyễn Du từng dựng lều viết thơ Kiều và Người đã cùng Nguyễn Công Trứ “chén rượu cuộc cờ” với nhau đàm đạo. Trong câu chuyện của hai thi tướng danh sĩ tinh hoa có thể có sự luận thời thế, anh hùng, mỹ nhân và dân ca ví dặm Nghệ Tĩnh. Cho đến nay bình Thúy Kiều hình như chưa có lời nào hay và sâu sắc cho bằng “Vịnh Thúy Kiều” của Nguyễn Công Trứ. Đó là lời thách đố với lịch sử “trơ gan cùng tuế nguyệt” ẩn ngữ đời người này mà chỉ có thể giải đáp đồng thời với lời thơ Nguyễn Du: “Bất tri tam bách dư niên hậu. Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như?”. (Ba trăm năm nữa chốc mòng. Biết ai thiên hạ khóc cùng Tố Như?). Nguyễn Công Trứ nhận xét Kiều nhưng chính thực là nhằm vào Nguyễn Du. Giải Vịnh Thúy Kiều cần hiểu bình sinh hành trạng Nguyễn Du cuộc đời và thời thế

VỊNH THÚY KIỀU

Nguyễn Công Trứ

Từ Mã Giám Sinh cho tới chàng Từ Hải.
Cánh hoa tàn đem bán lại chốn thanh lâu.
Bây giời Kiều còn hiếu vào đâu.
Mà bướm chán ong chường cho đến thế.
Bạc mệnh chẳng lầm người tiết nghĩa.
Đoạn trường cho đáng kiếp tà dâm.
Bán mình trong bấy nhiêu năm.
Đố đem chữ hiếu mà lầm được ai”.

Nguyễn Du quê hương và dòng họ, Nguyễn Du cuộc đời và thời thế đã cung cấp những thông tin chi tiết về gia đình dòng họ và niên biểu Nguyễn Du theo từng năm.

Nguyễn Du hai mươi ba năm cuối đời (1797- 1820): Mùa đông năm Bính Thìn (1796), Nguyễn Du trốn vào Gia Định theo chúa Nguyễn Ánh nhưng bị Quận công Nguyễn Thận bắt giam ba tháng ở Nghệ An. sau khi được tha ông về sống ở Tiên Điền. Trong thời gian bị giam ông có làm thơ My trung mạn hứng (Cảm hứng trong tù). Mùa thu năm Nhâm Tuất (1802), Vua Gia Long diệt nhà Tây Sơn. Nguyễn Du ra làm quan Tri huyện Phù Dung, phủ Khoái Châu, trấn Sơn Nam (nay thuộc tỉnh Hưng Yên). Mấy tháng sau thăng tri phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng (nay thuộc Hà Nội).Năm Quý Hợi (1803), Nguyễn Du được cử lên ải Nam Quan tiếp sứ nhà Thanh sang phong sắc cho vua Gia Long. Năm Ất Sửu (1805) ông được thăng Đông các đại học sĩ (hàm Ngũ phẩm), tước Du Đức hầu và vào nhậm chức ở kinh đô Phú Xuân. Năm Đinh Mão (1807) được cử làm giám khảo kỳ thi Hương ở Hải Dương. Mùa thu năm Mậu Thìn (1808), ông xin về quê nghỉ. Năm Kỷ Tỵ (1809) ông được bổ chức Cai bạ (hàm Tứ phẩm) ở Quảng Bình Năm Quý Dậu (1813) ông được thăng Cần chánh điện Đại học sĩ và được cử làm chánh sứ sang nhà Thanh. Năm 1814 ông đi sứ về, được thăng Hữu tham tri bộ Lễ (hàm Tam phẩm). Năm Bính Tý (1816), anh rể Nguyễn Du là Vũ Trinh vì liên quan đến vụ án cha con Tổng trấn Nguyễn Văn Thành nên bị đày vào Quảng Nam. Năm (Canh Thìn) 1820 Gia Long qua đời Minh Mạng nối ngôi. Lúc này Nguyễn Du được cử đi làm chánh sứ sang nhà Thanh báo tang và cầu phong nhưng ông bị bệnh dịch chết ngày mồng 10 tháng 8 âm lịch (16 tháng 9 năm Canh Thìn (1820) lúc 54 tuổi. Năm Giáp Thân (1824), di cốt của ông được cải táng về quê nhà Tiên Điền, Hà Tĩnh.

Nguyễn Công Trứ thông reo ngàn Hống cung cấp những thông tin chi tiết về Nguyễn Công Trứ cuộc đời và huyền thoại, Vua Minh Mệnh, Nguyễn Công Trứ và Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ cốt cách cây thông.

Nguyễn Công Trứ là con quan Đức Ngạn hầu Nguyễn Công Tấn, cùng quê Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh với gia tộc Nguyễn Du. Mẹ Nguyễn Công Trứ là con gái quan quản Nội thị Cảnh Nhạc bá, họ Nguyễn, người xã Phụng Dực, huyện Thượng Phúc, tỉnh Sơn Nam, cùng quê phát tích của họ Nguyễn Tiên Điền. Nguyễn Công Tấn năm khi quân đội Tây Sơn ra Bắc chiếm Thăng Long, ông đã cùng các cựu thần nhà Lê hưởng ứng chiếu cần vương chống lại, việc không thành, ông đưa gia đình về quê mở trường dạy học. Nguyễn Huệ mấy lần mời ra làm quan, ông đều từ chối, giống như Nguyễn Du.

Nguyễn Công Trứ sinh sau Nguyễn Du 13 năm. Năm 1814 lúc Nguyễn Công Trứ 35 tuổi gặp Nguyễn Du 48 tuổi dựng lều viết Truyện Thúy Kiều ở bến Giang Đình thì Nguyễn Công Trứ chỉ là một nho sinh nghèo “chân trắng” chưa đỗ đạt, tuy ông là mưu thần, trí tướng tài giỏi hơn đời nhưng lúc ấy cảnh ngộ chỉ là “chén rượu cuộc cờ” chưa thể thi thố. Nguyễn Du năm 1814, được về quê nghỉ sáu tháng sau khi được cử làm chánh sứ sang nhà Thanh hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trở về, được thăng Hữu tham tri bộ Lễ hàm Tam phẩm (dưới chức Thượng thư bộ Lễ).

Hành trạng của Nguyễn Công Trứ thì sau khi gặp Nguyễn Du ‘áo gấm về quê” sáu năm, đến năm 1819, Nguyễn Công Trứ thi đậu Giải nguyên và được bổ đi làm quan, lúc đó ông đã bốn mươi mốt tuổi. Năm 1820 lúc Nguyễn Du mất thì Nguyễn Công Trứ giữ chức Hành tẩu ở Quốc sử quán. Sau đó ông liên tiếp giữ các chức Tri huyện Đường Hào, Hải Dương (1823), Tư nghiệp Quốc tử Giám (năm 1824), Phủ thừa phủ Thừa Thiên (1825), Tham tán quân vụ, rồi thăng Thị lang Bộ hình (năm 1826). Năm 1828, ông được thăng Hữu tham tri Bộ hình, sung chức Dinh điền sứ, chuyên coi việc khai khẩn đất hoang. Năm 1832, ông được bổ chức Bố Chánh sứ Hải Dương, cùng năm thăng Tham tri Bộ binh, giữ chức Tổng đốc tỉnh Hải An… Sau nhiều thăng giáng, năm 1845 Nguyễn Công Trứ làm Chủ sự Bộ Hình, năm sau làm quyền Án sát Quảng Ngãi, rồi đổi ra làm Phủ thừa Phủ Thừa thiên. Năm 1847 ông thăng làm Phủ doãn Phủ Thừa thiên lúc tròn bảy mươi tuổi.  Nguyễn Công Trứ xin về hưu, nhưng Thiệu Trị không cho. Năm 1848, Tự Đức nguyên niên, ông được nghỉ hưu.

Bài thơ “Vịnh Thúy Kiều” của Nguyễn Công Trứ đối với Nguyễn Du gợi cho chúng ta nhớ tới câu nói của Từ Thứ đối với Bàng Thống: “Hoàng Cái làm khổ nhục kế, Hám Trạch đưa thư trá hàng, còn ngươi thì dụng kế liên hoàn. Ngươi che được mắt Tào Tháo nhưng đừng hòng che được mắt ta…”. Nguyễn Công Trứ thấu hiểu Nguyễn Du.

Sự đánh giá của ông cùng chủ kiến với Gia Long,  Minh Mệnh ra tay trước (tiên phát chế nhân) để chặn bước những người xuất chúng và các thế lực tiềm tàng ngấp nghé ngai vàng. Đó cũng là bản án của vua Tự Đức vua thứ tư của nhà Nguyễn sáu mươi năm sau rất say mê Kiều vẫn kèm giữ một câu “Nếu Tố Như (tên tự của Nguyễn Du) mà còn sống, phải nọc nằm xuống đánh cho 30 roi!”, Truyện Thúy Kiều dẫu hay vẫn phải thẩm duyệt và bỏ đi hai lời tựa “góc khuất” của bình sinh hành trạng Nguyễn Du.

Sâu sắc thay Nguyễn Du danh sĩ tinh hoa, anh hùng minh triết, hiền tài an bang tế thế, ngọc cho đời, mang lại bao điều tốt đẹp thấm thía cho dân, Người để lại Truyện Kiều và Bắc Hành tạp lục, kiệt tác muôn đời và những bài học lịch sử đặc biệt thông tuệ chưa được thấu hiểu đúng mức “Khi trưởng thành Ất bảng chen tên, tài thư  kiếm vang lừng hai vế Những muốn hùng binh mấy vạn rắp phen Trương Tử phục Hàn gia. Khi thủ hiến Tiên châu, khi Thần kinh lĩnh doãn, đức thanh cần thấm thía đến muôn dân… Lúc Bắc hành chánh sứ, lúc Nam khuyết á khanh tài thao lược vang lừng trong hai nước” Nguyễn Du cũng đã thành công rất cao nhưng  tránh được các kết cục thảm khốc của sự phong trần, nhiễu loạn thời thế, vàng làm trong cát. Nguyễn Du thung dung như dòng sông Lam đi ra biển cả.

Tài giỏi thay Nguyễn Công Trứ vị danh tướng giỏi chiến trận, nhà kinh bang tế thế tài năng, nhà thơ lỗi lạc người có công lớn đưa lên đỉnh cao di sản dân ca ví dặm Nghệ Tĩnh, tác giả của “Cây thông” “Vịnh mùa Đông” và biết bao giai thoại sống mãi giữa đời thường. Nguyễn Công Trứ là  vị quan được người dân “tế sống” vì làm được nhiều việc ích cho đời.  “Nguyễn Công Trứ giỏi chiến trận, trong triều không nên để vắng”tỏ sức ở chiến trường, nhiều lần lập được công chiến trận. Buổi đầu Trứ lĩnh chức Doanh điền, sửa sang mới có trong một năm mà các việc đều có đầu mối, mở mang ruộng đất, tụ họp lưu dân, thành ra mối lợi vĩnh viễn” (lời của vua Minh Mệnh). Nguyễn Công Trứ sừng sững như ngàn Hống lồng lộng thông reo.

Tôi về thăm Bến Giang Đình xưa, theo chỉ dấu của Ví Dăm ân tình và những bạn thân xứ Nghệ, cảm khái chép lại bài học lịch sử sâu sắc và tinh tế này.

HoangKimoNghean

Hoàng Kim

Ta về trời đất Hồng Lam
Bâng khuâng bước dưới trăng vàng lộng soi
Ngực trần chạm tới thảnh thơi
Nghe lưng thấu đến bồi hồi đất quen.
Linh miêu chốn Tổ Rồng Tiên
Quấn quanh trao gửi nổi niềm Thái Sơn
Hỡi ai là kẻ phi thường
Đỉnh chung dâng nén tâm hương nhớ Người.

HoangKimnuiQuyet

*


Kiều – Nguyễn Du

NGUYỄN DU 250 NĂM NHÌN LẠI là chuyên luận của Hoàng Kim gồm 12 bài : 1) Nguyễn Du quê hương và dòng họ; 2)  Nguyễn Du cuộc đời và thời thế  Nguyễn Du mười lăm năm tuổi thơ (1765- 1780) Nguyễn Du mười lăm năm lưu lạc (1781-1796), Nguyễn Du hai mươi ba năm cuối đời (1797- 1820), 3)  Nguyễn Du thơ chữ Hán, 4) Nguyễn Du viếng mộ Liễu Hạ Huệ, 5)  Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương,  6) Nguyễn Du là bậc anh hùng, 7)  Nguyễn Du danh sĩ tinh hoa, 8) Thêm tư liệu quý về Nguyễn Du,  9) Nguyễn Du và Nguyễn Công Trứ,   10) Nguyễn Du và những câu thơ tài hoa;  11) Đèo Ngang và những tuyệt phẩm thơ cổ, 12) Nguyễn Du nửa đêm đọc lại.

Video nhạc tuyển



Chào ngày mới an lành Damien DUBOIS – Jardin de Cristal
Khí công Y đạo: Bài học tốt tự chăm sóc sức khỏe
Ban Mai
MAR AKRAM – Dancing with the wind♥
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim  Ngọc Phương Nam  Thung dung  Dạy và học  Cây Lương thực  Dạy và Học  Tình yêu cuộc sống  Kim on LinkedIn KimYouTube Kim on Facebook KimTwitter  hoangkim vietnam

Advertisements

8 thoughts on “Nguyễn Công Trứ và ‘Vịnh Thúy Kiều’

  1. Pingback: Nếp nhà và nét đẹp văn hóa | Tình yêu cuộc sống

  2. Pingback: Hillary Clinton là người tử tế | Tình yêu cuộc sống

  3. Pingback: Nguyễn Du 250 năm nhìn lại | Tình yêu cuộc sống

  4. Pingback: 24 tiết khí lịch nhà nông | Tình yêu cuộc sống

  5. Pingback: Chớm Đông | Tình yêu cuộc sống

  6. Pingback: Nguyễn Du và Hồng Sơn Liệp Hộ | Tình yêu cuộc sống

  7. Pingback: Thầy ơi | Tình yêu cuộc sống

  8. Pingback: Nhớ Hoa Lau | Khát khao xanh

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s